Tác giả rút bài báo khoa học (Retraction) có được không? Quy trình xử lý ​

Tác giả rút bài báo khoa học (Retraction) là việc người viết chủ động xin thu hồi hoặc hủy bỏ bản thảo nghiên cứu đã được xuất bản do phát hiện các sai sót nghiêm trọng, không thể khắc phục bằng đính chính thông thường. Hành động này hoàn toàn được phép và đôi khi là bắt buộc để bảo vệ tính liêm chính học thuật. Vậy thủ tục cụ thể diễn ra như thế nào và tác động ra sao đến uy tín của nhà nghiên cứu?

Cập nhật: tháng 6/2026 — Biên soạn bởi đội ngũ VOJS, Metis JSC

Tác giả tự rút bài báo khoa học (Retraction) là gì? ​

Tác giả tự rút bài báo khoa học (Retraction) là quy trình chính thức để vô hiệu hóa một công trình nghiên cứu đã được công bố trên một tạp chí khoa học, khi chính nhóm tác giả phát hiện ra kết quả nghiên cứu không còn đáng tin cậy.

Hành động này có thể xuất phát từ những sai sót vô ý trong quá trình thu thập, phân tích dữ liệu, hoặc nghiêm trọng hơn là do phát hiện các vi phạm đạo đức nghiên cứu từ một trong các đồng tác giả.

Khi một bài báo bị rút, nó không bị xóa hoàn toàn khỏi cơ sở dữ liệu học thuật. Thay vào đó, bài viết gốc sẽ bị đóng dấu chữ "RETRACTED" (Đã rút) chéo qua mỗi trang. Đồng thời, tạp chí sẽ xuất bản một Thông báo Rút bài (Retraction Notice) đính kèm để giải thích rõ lý do công khai cho cộng đồng khoa học.

Quy trình này nhằm đảm bảo các nhà khoa học khác không tiếp tục trích dẫn hoặc xây dựng nghiên cứu mới dựa trên những dữ liệu sai lệch. Việc hiểu rõ khái niệm này là một phần quan trọng khi tìm hiểu về Quy trình gửi bài báo khoa học chuyên nghiệp.

Theo hướng dẫn của Ủy ban Đạo đức Xuất bản (COPE), mục đích cốt lõi của việc rút bài (Retraction) không phải là để trừng phạt tác giả, mà là để "sửa chữa tài liệu nghiên cứu và đảm bảo tính toàn vẹn của hồ sơ khoa học".

Tác giả rút bài báo khoa học (Retraction) có được không? ​

Tác giả hoàn toàn có quyền và được khuyến khích chủ động yêu cầu rút bài báo khoa học (Retraction) của mình nếu phát hiện ra sai sót làm sai lệch nghiêm trọng kết luận cuối cùng của bài viết.

Trong hệ sinh thái học thuật, việc tự giác thừa nhận lỗi lầm và xin rút bài thường được giới khoa học đánh giá cao về mặt trung thực, hơn là để các nhà nghiên cứu độc lập hoặc độc giả phát hiện và tố cáo.

Tuy nhiên, quyền quyết định cuối cùng về việc có thực hiện quy trình Retraction hay không lại thuộc về Tổng biên tập (Editor-in-Chief) của tạp chí đó. Tác giả không thể tự mình nhấn nút "xóa" bài báo trên website của tạp chí. Để hiểu rõ về vai trò và quyền hạn của Tổng biên tập, hãy tham khảo Biên tập là gì? Quy trình và công việc biên tập tạp chí khoa học.

Khi tác giả gửi yêu cầu, ban biên tập sẽ đối chiếu với các nguyên tắc xuất bản quốc tế. Nếu lý do hợp lý, tạp chí sẽ tiến hành các bước kỹ thuật trên hệ thống quản lý, ví dụ như nền tảng VOJS — Hệ thống quản lý tạp chí khoa học, để gắn cờ bài viết và phát hành thông báo chính thức.

Khi nào tác giả nên chủ động xin rút bài báo? ​

Việc quyết định xin rút một bài báo đã tốn nhiều công sức để công bố là một quyết định vô cùng khó khăn. Tác giả nên chủ động xin rút bài báo khoa học trong các trường hợp cụ thể sau đây:

1. Phát hiện sai sót vô ý nghiêm trọng (Honest Errors): Đây là nguyên nhân phổ biến và mang tính trung thực cao nhất. Nếu tác giả kiểm tra lại và phát hiện lỗi sai trong công cụ tính toán, nhầm lẫn mẫu thử nghiệm, hoặc phần mềm phân tích dữ liệu bị lỗi dẫn đến kết quả sai lệch hoàn toàn, họ cần lập tức xin rút bài.

2. Phát hiện hành vi đạo văn hoặc tự đạo văn (Plagiarism): Trong quá trình làm việc nhóm, nếu tác giả chính (Corresponding Author) phát hiện một đồng tác giả đã sao chép dữ liệu, hình ảnh hoặc văn bản từ nguồn khác mà không trích dẫn hợp lệ. Đây là vi phạm nghiêm trọng cần xử lý ngay lập tức thông qua công cụ Kiểm tra đạo văn tiêu chuẩn.

3. Vấn đề về quyền tác giả (Authorship Issues): Trường hợp xuất bản một bài báo mà không có sự đồng ý của tất cả các bên liên quan, hoặc dữ liệu thuộc sở hữu của một cơ quan khác chưa cấp phép công bố. Nếu tranh chấp không thể giải quyết bằng thỏa thuận, việc rút bài là bắt buộc.

4. Dữ liệu bị giả mạo hoặc chỉnh sửa (Data Fabrication/Falsification): Đây là hành vi vi phạm đạo đức nghiêm trọng. Nếu trưởng nhóm nghiên cứu phát hiện thành viên trong nhóm đã ngụy tạo dữ liệu để cho ra kết quả đẹp, bài báo phải bị rút để tránh gây hại cho nền khoa học.

Hậu quả của việc rút bài báo đối với nhà nghiên cứu ​

Tác động của việc rút bài báo phụ thuộc rất lớn vào lý do đằng sau nó. Cộng đồng khoa học phân biệt rất rõ giữa lỗi vô ý và hành vi gian lận cố ý.

Theo thống kê tổng hợp từ cơ sở dữ liệu Retraction Watch năm 2023, thế giới ghi nhận kỷ lục hơn 10.000 bài báo khoa học bị rút lại. Trong đó, khoảng 60% liên quan đến các vấn đề vi phạm liêm chính học thuật, và 40% là do sai sót vô ý.

Tác động tích cực (Đối với sai sót vô ý): Khi tác giả chủ động xin rút bài vì lỗi tính toán hay nhầm lẫn phương pháp, uy tín của họ không những không giảm mà có thể còn tăng lên. Cộng đồng học thuật tôn trọng những nhà nghiên cứu đặt tính chân thực của khoa học lên trên thành tích cá nhân. Họ được xem là những người đáng tin cậy.

Tác động tiêu cực (Đối với gian lận học thuật): Nếu bài báo bị rút do đạo văn, ngụy tạo số liệu hoặc vi phạm đạo đức, hậu quả vô cùng nặng nề. Tác giả có thể đối mặt với việc:

  • Bị cấm gửi bài (ban) vào tạp chí đó trong vòng 3-5 năm hoặc vĩnh viễn.
  • Bị cơ quan chủ quản (trường đại học, viện nghiên cứu) kỷ luật, trừ lương hoặc sa thải.
  • Bị thu hồi các quỹ tài trợ nghiên cứu đã cấp.
  • Các nghiên cứu trước đây của họ sẽ bị rà soát lại toàn bộ với sự nghi ngờ cao độ.

Quy trình tác giả xin rút bài báo khoa học chuẩn quốc tế ​

Để đảm bảo tính minh bạch, quy trình tác giả xin rút bài báo cần được thực hiện qua các bước chuẩn hóa sau đây, dựa trên hướng dẫn của Ủy ban Đạo đức Xuất bản (COPE).

Bước 1: Thống nhất nội bộ giữa các đồng tác giả Trước khi liên hệ với tạp chí, tác giả đại diện (Corresponding Author) phải thông báo vấn đề cho toàn bộ nhóm nghiên cứu. Việc xin rút bài cần có chữ ký hoặc email xác nhận đồng thuận từ tất cả các đồng tác giả. Nếu có người không đồng ý, tác giả đại diện vẫn phải báo cáo vấn đề lên tạp chí để ban biên tập làm trọng tài.

Bước 2: Gửi thư yêu cầu (Retraction Request) đến Tổng biên tập Tác giả cần viết một email chính thức gửi Tổng biên tập (Editor-in-Chief), nêu rõ mã số bài báo (DOI), tiêu đề bài viết. Trình bày chi tiết, trung thực lý do vì sao bài viết không còn giá trị khoa học và cung cấp các bằng chứng chứng minh sai sót.

Bước 3: Tạp chí thẩm định yêu cầu Ban biên tập sẽ tiếp nhận thông tin và mở một cuộc điều tra độc lập. Họ có thể mời lại các chuyên gia đã từng tham gia Phản biện khoa học (Peer Review) cho bài viết đó để đánh giá lại mức độ nghiêm trọng của lỗi sai mà tác giả đề cập.

Bước 4: Soạn thảo Thông báo rút bài (Retraction Notice) Nếu yêu cầu hợp lệ, Tổng biên tập và tác giả sẽ cùng nhau thống nhất nội dung văn bản Thông báo rút bài. Nội dung này phải trung lập, khách quan, ghi rõ lý do rút bài và xác định rõ bên nào (tác giả hay tạp chí) chủ động khởi xướng việc rút bài.

Bước 5: Cập nhật hệ thống dữ liệu xuất bản Tạp chí sẽ cập nhật file PDF gốc với dấu mờ (watermark) "RETRACTED". Đồng thời, siêu dữ liệu (metadata) trên Crossref, Scopus hay Web of Science sẽ được cập nhật để các máy tìm kiếm học thuật nhận diện đây là bài đã bị rút.

So sánh Rút bản thảo (Withdrawal) và Rút bài đã đăng (Retraction) ​

Một sự nhầm lẫn vô cùng phổ biến của các nhà nghiên cứu trẻ là đánh đồng giữa Withdrawal (Rút bản thảo) và Retraction (Rút bài đã đăng). Tuy cùng là hành động lấy lại bài, nhưng bản chất và hậu quả của chúng hoàn toàn khác nhau.

Tiêu chíRút bản thảo (Article Withdrawal)Rút bài đã xuất bản (Article Retraction)
Giai đoạn xử lýDiễn ra trước khi bài báo được xuất bản chính thức (đang nộp, đang phản biện hoặc chờ in).Diễn ra sau khi bài báo đã được xuất bản chính thức, có DOI và số thứ tự trang.
Lý do phổ biếnTác giả phát hiện lỗi sớm; muốn chuyển sang nộp tạp chí khác; hoặc không đủ kinh phí nộp phí APC.Phát hiện sai sót nghiêm trọng về dữ liệu; vi phạm đạo văn; sai lệch kết luận nghiên cứu.
Dấu vết để lạiThường không để lại dấu vết công khai. Bản thảo đơn giản bị xóa khỏi hệ thống của tạp chí.Để lại dấu vết vĩnh viễn. Bài báo gốc bị đóng dấu "RETRACTED", đi kèm một Thông báo giải thích.
Mức độ nghiêm trọngRất nhẹ nhàng, là một thao tác hành chính thông thường trong quá trình gửi bài.Rất nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín học thuật của tác giả và chất lượng hồ sơ khoa học.
Sự đồng thuậnChỉ cần tác giả liên hệ xin rút là tạp chí sẽ đồng ý ngưng xử lý.Cần điều tra kỹ lưỡng từ Ban biên tập, tuân thủ chặt chẽ hướng dẫn của COPE.

Việc nắm rõ quy định này sẽ giúp tác giả có quyết định chính xác hơn trong quá trình nghiên cứu và tối ưu hóa Quy trình gửi bài báo khoa học của mình.

Ban biên tập và nền tảng quản lý xử lý yêu cầu ra sao? ​

Khi nhận được yêu cầu rút bài từ tác giả, các tạp chí khoa học chuyên nghiệp không xử lý thủ công mà dựa vào hệ thống quản lý xuất bản chuyên dụng.

Các hệ thống tiên tiến tại Việt Nam như VOJS — Hệ thống quản lý tạp chí khoa học cung cấp sẵn các tính năng (module) để xử lý Retraction nhanh chóng và chuẩn xác.

Ban biên tập sẽ sử dụng hệ thống để khóa bài báo (tránh lượt tải mới của bản PDF sạch), tự động tạo mã DOI chéo (cross-reference) liên kết giữa bài viết bị rút và bài Thông báo rút bài. Điều này đảm bảo khi người đọc nhấp vào link bài cũ, họ sẽ ngay lập tức được hệ thống cảnh báo bằng banner đỏ nổi bật.

Sự minh bạch của nền tảng quản lý không chỉ bảo vệ tác giả tự nguyện sửa sai mà còn giúp tạp chí giữ vững uy tín, nâng cao chỉ số ảnh hưởng trong mắt cộng đồng quốc tế.

Câu hỏi thường gặp (FAQ) ​

1. Tác giả tự rút bài báo khoa học có bị phạt tiền không? Thường là không. Tạp chí khoa học không áp dụng hình phạt tài chính đối với việc rút bài. Tuy nhiên, nếu bài báo đã đóng phí xuất bản (APC - Article Processing Charge), tạp chí sẽ không hoàn lại khoản phí này do các khâu phản biện và dàn trang đã hoàn tất.

2. Mất bao lâu để hoàn tất quy trình xin rút bài báo khoa học? Thời gian xử lý thường kéo dài từ vài tuần đến vài tháng. Ban biên tập cần thời gian để kiểm chứng lý do, liên hệ với tất cả các đồng tác giả, thẩm định độc lập và chờ xuất bản số tạp chí mới để đính kèm Thông báo rút bài (Retraction Notice).

3. Bài báo bị rút (Retraction) có bị xóa khỏi internet không? Không. Theo quy chuẩn quốc tế, bài báo đã xuất bản sẽ trở thành một phần của hồ sơ khoa học nhân loại. Tạp chí không xóa bài báo gốc khỏi internet mà chỉ đóng dấu watermark "RETRACTED" lên file PDF và cập nhật thông tin cảnh báo trên trang tóm tắt.

4. Tác giả phụ (Co-author) có quyền tự xin rút bài báo khoa học không? Một tác giả phụ không thể đơn phương yêu cầu rút bài. Bất kỳ yêu cầu nào cũng phải thông qua Tác giả liên hệ (Corresponding Author). Nếu có tranh chấp nội bộ, tác giả phụ có thể báo cáo trực tiếp cho Tổng biên tập để họ tiến hành đóng băng bài viết và điều tra.

Tóm tắt nội dung cốt lõi ​

  • Quyền hạn: Tác giả hoàn toàn có quyền chủ động xin rút bài báo (Retraction) khi phát hiện sai sót nghiêm trọng hoặc vi phạm đạo đức trong nghiên cứu.
  • Mục đích: Rút bài không phải là sự trừng phạt mà là cơ chế thanh lọc, bảo vệ tính chân thực của kho tàng tri thức khoa học nhân loại.
  • Thái độ cộng đồng: Tự giác xin rút bài do lỗi vô ý (honest errors) được cộng đồng khoa học đánh giá cao về tính trung thực và liêm chính học thuật.
  • Quy trình: Yêu cầu sự đồng thuận của tất cả đồng tác giả, gửi thư trình bày lý do rõ ràng cho Tổng biên tập và tuân theo điều tra từ tạp chí.
  • Lưu trữ: Bài báo không bị xóa vĩnh viễn mà bị đóng dấu "RETRACTED", đi kèm một bản Thông báo rút bài công khai minh bạch.

Chú thích biên soạnBài viết được nghiên cứu và biên soạn bởi đội ngũ chuyên gia công nghệ và học thuật tại Metis JSC. Chúng tôi tự hào cung cấp các giải pháp công nghệ nâng tầm xuất bản khoa học Việt Nam.

  • Để được tư vấn xây dựng hệ thống quản lý tòa soạn chuẩn quốc tế, vui lòng xem Liên hệ triển khai VOJS.
  • Khám phá các tính năng quản lý bài báo và xử lý dữ liệu ưu việt tại Sản phẩm VOJS.

Bài viết liên quan ​

Để hiểu sâu hơn về quy trình xuất bản học thuật và hoàn thiện kỹ năng viết lách, mời bạn tham khảo các bài viết chuyên sâu khác từ nền tảng VOJS:

Cập nhật gần nhất:

Sản phẩm của Công ty Cổ phần Metis.

Copyright © 2020-PRESENT Metis., Jsc