Case study Hindawi bị loại khỏi Web of Science (2023): Bài học cho tạp chí khoa học Việt Nam

Tháng 3/2023, Clarivate loại 19 tạp chí thuộc thương hiệu Hindawi khỏi Web of Science Master Journal List vì vi phạm liêm chính phản biện, phần của đợt rà soát loại tổng cộng 82 tạp chí. Đến cuối năm 2023, hơn 8.000 bài báo Hindawi bị rút — khiến 2023 trở thành năm có số bài bị rút kỷ lục trong lịch sử xuất bản khoa học. Tháng 12/2023, Wiley (công ty mẹ đã mua Hindawi với giá gần 300 triệu USD năm 2021) tuyên bố khai tử thương hiệu này, thiệt hại doanh thu ước tính 35-40 triệu USD cho năm tài chính 2024.

Cập nhật: tháng 9/2026 — Biên soạn bởi đội ngũ VOJS, Metis JSC

Hindawi là gì và vì sao vụ việc gây chấn động ngành xuất bản?

Hindawi là nhà xuất bản truy cập mở (open access) thành lập năm 1997, từng vận hành hơn 200 tạp chí khoa học thuộc nhiều lĩnh vực kỹ thuật, y sinh và khoa học tự nhiên. Wiley — một trong những nhà xuất bản học thuật lớn nhất thế giới — mua lại Hindawi năm 2021 với giá gần 300 triệu USD, kỳ vọng mở rộng mảng open access đang tăng trưởng nhanh.

Vụ việc gây chấn động vì quy mô: đây không phải một tạp chí đơn lẻ bị phát hiện gian lận, mà là sự sụp đổ có hệ thống của toàn bộ một thương hiệu xuất bản thuộc sở hữu của tập đoàn niêm yết. Trước đó, Scopus từng loại nhiều tạp chí nhỏ lẻ do vi phạm, nhưng chưa từng có tiền lệ một nhà xuất bản lớn phải rút hàng nghìn bài và khai tử cả thương hiệu chỉ trong hai năm.

Theo Wiley, tại một số tạp chí Hindawi, dấu hiệu liên quan đến paper mill (nhà máy sản xuất bài báo giả) được phát hiện trong 10-13% tổng số bài đã xuất bản — tỷ lệ cao bất thường so với chuẩn mực ngành xuất bản học thuật.

Toàn cảnh dòng thời gian khủng hoảng Hindawi 2022-2024

Khủng hoảng không nổ ra đột ngột mà tích lũy qua nhiều đợt phát hiện liên tiếp trong 18 tháng, mỗi đợt kéo theo hậu quả nặng nề hơn đợt trước.

Thời gian	Sự kiện	Con số/chi tiết
Tháng 9/2022	Hindawi rút hàng loạt bài đầu tiên	511 bài từ 16 tạp chí, do biên tập/phản biện dùng email giả mạo
Tháng 2/2023	Wiley tạm dừng xuất bản số đặc biệt (special issue) của Hindawi trong 3 tháng	Mất 9 triệu USD doanh thu (Retraction Watch, 3/2023)
20/3/2023	Clarivate loại tạp chí Hindawi khỏi Web of Science Master Journal List	19/82 tạp chí bị loại đợt này thuộc Hindawi
Tháng 5/2023	Hindawi đóng cửa vĩnh viễn một số tạp chí	4 tạp chí ngừng hoạt động hoàn toàn
Cả năm 2023	Số bài Hindawi bị rút cộng dồn	Hơn 8.000 bài — năm 2023 trở thành năm kỷ lục rút bài toàn ngành xuất bản khoa học
6/12/2023	Wiley công bố khai tử thương hiệu Hindawi trên earnings call	Doanh thu quý giảm 18 triệu USD; dự phóng cả năm tài chính 2024 giảm 35-40 triệu USD
Năm 2024	Sáp nhập phần còn lại vào danh mục Wiley	~200 tạp chí Hindawi hòa vào danh mục 2.000 tạp chí Wiley; đóng thêm 19 tạp chí

Đáng chú ý, số liệu 8.000+ bài của riêng Hindawi trong năm 2023 đã vượt tổng số bài bị rút của tất cả nhà xuất bản cộng lại trong bất kỳ năm nào trước đó — theo phân tích được Nature News đăng tải cuối năm 2023.

Nguyên nhân gốc rễ: mô hình Special Issue và Guest Editor bị paper mill khai thác thế nào?

Cốt lõi khủng hoảng Hindawi nằm ở mô hình số đặc biệt (special issue) do guest editor (biên tập viên khách mời) chủ trì thay vì ban biên tập thường trực. Hindawi từng mở rộng mạnh mô hình này để tăng nhanh số lượng bài xuất bản, nhưng chính tốc độ tăng trưởng đó lại tạo lỗ hổng bị paper mill khai thác một cách có hệ thống.

Cơ chế khai thác cụ thể: paper mill tiếp cận hoặc mạo danh guest editor để giành quyền tổ chức số đặc biệt, sau đó tự chỉ định mạng lưới phản biện viên giả mạo (dùng email cá nhân thay vì email cơ quan) để "thông qua" hàng loạt bản thảo kém chất lượng hoặc bịa số liệu mà không qua thẩm định thực chất.

Đại diện Wiley phát biểu với Times Higher Education: "Once we identified misconduct in the external peer review process, we immediately paused [special issue publishing]" (Ngay khi phát hiện gian lận trong quy trình phản biện bên ngoài, chúng tôi lập tức tạm dừng xuất bản số đặc biệt).

Vấn đề này không mới với riêng Hindawi. Bài viết về Số chuyên đề (Special Issue) và vai trò Guest Editor đã phân tích chi tiết vì sao mô hình này cần checklist xung đột lợi ích chặt chẽ — vụ Hindawi chính là minh chứng quy mô lớn nhất cho rủi ro đó khi thiếu kiểm soát.

Vì sao Clarivate loại tạp chí khỏi Web of Science — khác gì Scopus delisting?

Clarivate (đơn vị vận hành Web of Science) và Scopus của Elsevier là hai cơ sở dữ liệu chỉ mục lớn nhất nhưng vận hành độc lập, với tiêu chí và cơ chế rà soát khác nhau — một tạp chí có thể bị loại khỏi hệ thống này mà vẫn còn trong hệ thống kia, ít nhất trong ngắn hạn.

Clarivate mô tả cơ chế rà soát của mình là nhằm "identify outlier characteristics that indicate that a journal may no longer meet our quality criteria" (nhận diện các đặc điểm bất thường cho thấy tạp chí có thể không còn đáp ứng tiêu chí chất lượng) — trích phát biểu với Times Higher Education, 2023.

Tiêu chí	Web of Science (Clarivate)	Scopus (Elsevier)
Cơ quan rà soát	Đội biên tập Clarivate + Content Assessment	Ủy ban Cố vấn Nội dung (CSAB)
Cơ chế phát hiện	Phân tích "outlier characteristics" định kỳ	Mô hình "outlier performance – radar"
Tần suất công bố danh sách loại	Cập nhật Master Journal List theo đợt, không cố định	Danh sách "Scopus Discontinued Titles" cập nhật hàng tháng
Trường hợp Hindawi 2023	19 tạp chí bị loại (20/3/2023), nằm trong 82 tạp chí loại đợt đó	Không có thông báo công khai tương ứng cùng thời điểm từ Scopus với cùng nhóm tạp chí

Chi tiết cơ chế Scopus và các tín hiệu cảnh báo tương tự đã được phân tích trong bài Tạp chí bị loại khỏi Scopus (delisted). Điểm khác biệt quan trọng với case Hindawi: đây là lần hiếm hoi một đợt loại tạp chí của Clarivate nhắm trúng nhiều tạp chí cùng một chủ sở hữu, cho thấy vấn đề nằm ở quản trị hệ thống của cả thương hiệu, không phải lỗi cục bộ của một tòa soạn.

Hậu quả tài chính và uy tín: những con số không thể xem nhẹ

Thiệt hại của Wiley không dừng ở uy tín học thuật mà thể hiện trực tiếp trên báo cáo tài chính công khai — điều hiếm khi xảy ra với các vụ vi phạm liêm chính xuất bản trước đây.

• 9 triệu USD: doanh thu mất đi chỉ trong 3 tháng đầu 2023 khi tạm dừng xuất bản số đặc biệt Hindawi.
• 18 triệu USD: mức sụt giảm doanh thu của riêng một quý tài chính (công bố 6/12/2023).
• 35-40 triệu USD: dự phóng thiệt hại doanh thu cả năm tài chính 2024 do khủng hoảng Hindawi.
• Hơn 8.000 bài: số bài Hindawi bị rút trong năm 2023, một phần của tổng hơn 11.000 bài liên quan đến khủng hoảng này tính đến năm 2024.

Nick Wise, nhà nghiên cứu tại Đại học Cambridge chuyên phát hiện gian lận xuất bản, nhận định với Times Higher Education: "If this does spur publishers into making improvements or changes at the affected journals, then that is a good thing" (Nếu việc này thúc đẩy các nhà xuất bản cải thiện hoặc thay đổi tại các tạp chí bị ảnh hưởng, thì đó là điều tích cực).

Tháng 12/2023, CEO tạm quyền Wiley là Matthew Kissner tuyên bố trên earnings call: "We feel that now is the time to sunset the Hindawi brand and begin to fully integrate its 200 journals into Wiley's 2,000 journal portfolio" (Chúng tôi cho rằng đây là thời điểm khai tử thương hiệu Hindawi và bắt đầu tích hợp hoàn toàn 200 tạp chí của nó vào danh mục 2.000 tạp chí của Wiley). Quá trình sáp nhập hoàn tất vào giữa năm 2025, đồng nghĩa cái tên "Hindawi" — từng là một trong những thương hiệu open access lớn nhất thế giới — chính thức biến mất khỏi thị trường xuất bản khoa học.

Sai lầm quản trị tạp chí Việt Nam có thể học từ vụ Hindawi — checklist áp dụng ngay

Tạp chí Việt Nam quy mô nhỏ hơn Hindawi rất nhiều, nhưng cùng chịu áp lực tăng nhanh số lượng bài để đạt chuẩn ACI, Scopus hoặc tăng điểm tính trong hệ thống HĐGSNN — chính áp lực này là điểm chung nguy hiểm với những gì đã xảy ra tại Hindawi.

• Giới hạn số lượng số đặc biệt mở đồng thời: không để guest editor toàn quyền quyết định nhận bài mà không qua thẩm định của tổng biên tập.
• Không chấp nhận email reviewer do tác giả tự đề xuất mà không xác minh độc lập — tự tra cứu email chính thức qua hồ sơ Scopus/ORCID hoặc website cơ quan, tham khảo quy trình tại cách mời phản biện viên cho tạp chí khoa học.
• Giám sát tốc độ tăng trưởng bài xuất bản theo quý, đặt ngưỡng cảnh báo nội bộ nếu tăng đột biến bất thường so với năng lực phản biện thực tế của tòa soạn.
• Yêu cầu xác minh danh tính guest editor độc lập với người giới thiệu, tổng biên tập phê duyệt danh sách bài cuối cùng của mọi số đặc biệt.
• Số hóa và lưu vết toàn bộ lịch sử phản biện (thời gian mời, nhận, trả nhận xét) — đây chính là loại bằng chứng mà cả Clarivate lẫn Scopus yêu cầu khi tòa soạn cần giải trình trước rà soát.

Một hệ thống quản lý tạp chí khoa học chuyên dụng như VOJS giúp tự động lưu vết mọi bước trong quy trình phản biện và tổ chức số đặc biệt, thay vì phụ thuộc vào email thủ công dễ bị giả mạo — chính lỗ hổng đã khiến khủng hoảng Hindawi lan rộng không kiểm soát được trong nhiều tháng.

Tạp chí Việt Nam có nguy cơ rơi vào tình huống tương tự Hindawi không?

Có nguy cơ, đặc biệt với tạp chí mới đạt chuẩn ACI hoặc đang trong lộ trình vào Scopus, vì đây chính là nhóm tạp chí paper mill thường nhắm đến — tạp chí cần tăng trưởng số bài nhanh để chứng minh năng lực nhưng chưa có quy trình thẩm định guest editor và reviewer đủ chặt.

Khác biệt quan trọng là quy mô: một tạp chí Việt Nam khó gánh chịu thiệt hại hàng chục triệu USD như Wiley, nhưng hậu quả tương đối còn nặng nề hơn — mất tư cách tính điểm HĐGSNN, mất uy tín trong cộng đồng học thuật trong nước vốn đã nhỏ, và quá trình khôi phục uy tín kéo dài nhiều năm không kém gì một tập đoàn xuất bản lớn.

Câu hỏi thường gặp

Hindawi còn tồn tại không sau khủng hoảng 2023? Không còn dưới dạng thương hiệu độc lập. Từ năm 2024, toàn bộ khoảng 200 tạp chí còn lại của Hindawi đã được sáp nhập vào danh mục chung của Wiley, quá trình chuyển đổi hoàn tất giữa năm 2025.

Tạp chí Hindawi bị loại khỏi Web of Science có đồng thời bị loại khỏi Scopus không? Không nhất thiết. Web of Science và Scopus là hai cơ sở dữ liệu độc lập với cơ chế rà soát riêng; một tạp chí có thể mất chỉ mục ở hệ thống này trong khi vẫn còn ở hệ thống kia, tùy vào thời điểm và tiêu chí đánh giá của từng đơn vị.

Tác giả đã công bố bài trên các tạp chí Hindawi bị loại có bị ảnh hưởng gì? Bài đã xuất bản trước thời điểm bị loại thường vẫn giữ trong lịch sử chỉ mục, nhưng tác giả nên chủ động kiểm tra tạp chí của mình có nằm trong danh sách bị rút bài hàng loạt hay không, đặc biệt nếu bài thuộc số đặc biệt do guest editor tổ chức trong giai đoạn 2021-2023.

Vụ Hindawi có phải trường hợp cá biệt hay xu hướng chung của ngành xuất bản? Đây là trường hợp lớn nhất từng ghi nhận nhưng không cá biệt. Nhiều nhà xuất bản khác cũng từng phải xử lý các đợt rút bài liên quan paper mill với quy mô nhỏ hơn, cho thấy mô hình số đặc biệt/guest editor là điểm yếu chung của toàn ngành nếu thiếu kiểm soát.

Guest Editor model có nên bị loại bỏ hoàn toàn sau vụ Hindawi không? Không nhất thiết loại bỏ, nhưng cần siết chặt quy trình xác minh danh tính guest editor và giới hạn quyền quyết định nhận bài độc lập của họ — nhiều tạp chí uy tín vẫn duy trì mô hình này với kiểm soát chặt từ tổng biên tập.

Làm sao một tạp chí biết mình đang có dấu hiệu rủi ro tương tự Hindawi? Theo dõi các tín hiệu: số lượng số đặc biệt tăng nhanh bất thường, tỷ lệ chấp nhận bài cao bất thường trong số đặc biệt so với số thường kỳ, và thời gian phản biện các bài trong số đặc biệt ngắn hơn đáng kể so với quy trình thông thường của tòa soạn.

Phần mềm quản lý tạp chí giúp gì trong việc phòng tránh tình huống tương tự? Phần mềm số hóa lưu vết toàn bộ lịch sử mời — nhận — trả phản biện và lịch sử phê duyệt số đặc biệt, giúp tổng biên tập phát hiện sớm mẫu hình bất thường và cung cấp bằng chứng minh bạch khi bị các cơ sở dữ liệu chỉ mục yêu cầu giải trình.

Tóm tắt

• Tháng 3/2023, Clarivate loại 19 tạp chí Hindawi khỏi Web of Science trong đợt loại tổng cộng 82 tạp chí.
• Cả năm 2023, hơn 8.000 bài Hindawi bị rút — năm kỷ lục rút bài toàn ngành xuất bản khoa học.
• Wiley thiệt hại 9 triệu USD (đầu 2023), 18 triệu USD (một quý cuối 2023), dự phóng 35-40 triệu USD cả năm tài chính 2024.
• Tháng 12/2023, Wiley khai tử thương hiệu Hindawi, sáp nhập ~200 tạp chí còn lại vào danh mục chung, hoàn tất giữa 2025.
• Nguyên nhân gốc rễ: mô hình số đặc biệt/guest editor bị paper mill khai thác có hệ thống, thiếu xác minh danh tính reviewer và guest editor độc lập.
• Tạp chí Việt Nam đang tăng trưởng nhanh để đạt chuẩn ACI/Scopus nằm trong nhóm rủi ro tương tự nếu thiếu quy trình kiểm soát số đặc biệt chặt chẽ.

Nguồn tham khảo: Clarivate, Web of Science Master Journal List (2023); Retraction Watch, "Wiley paused Hindawi special issues amid quality problems, lost $9 million in revenue" (3/2023) và "Wiley to stop using Hindawi name amid $18 million revenue decline" (12/2023); Times Higher Education, "Nineteen Hindawi journals delisted by Clarivate's Web of Science" (2023); UKSG Newsletter (2023); Nature News (12/2023). Biên soạn bởi đội ngũ VOJS, Metis JSC.

Bài viết liên quan

• Paper mill là gì? Cách nhận diện và phòng chống phản biện giả
• Tạp chí bị loại khỏi Scopus (delisted): Nguyên nhân và cách phòng tránh
• Số chuyên đề (Special Issue) và vai trò Guest Editor
• Scopus, ISI và Impact Factor là gì?
• Peer Review (Phản biện khoa học) là gì?
• Quy trình gửi bài báo khoa học
• Tạp chí khoa học là gì?
• Tất cả bài viết về tạp chí khoa học
• Sản phẩm VOJS
• Liên hệ triển khai VOJS