Preprint là gì? Có nên đăng preprint trước khi gửi tạp chí khoa học? ​

Preprint là bản thảo nghiên cứu khoa học được tác giả công bố công khai trên một nền tảng lưu trữ trực tuyến (preprint server) trước khi nó trải qua vòng phản biện độc lập (peer review) và được tạp chí chính thức chấp nhận đăng. Khác với bài báo đã xuất bản, preprint chưa được kiểm định chất lượng bởi chuyên gia trong ngành, nhưng vẫn được gán DOI (Digital Object Identifier) và có thể trích dẫn được ngay khi đăng tải.

Cập nhật: tháng 7/2026 — Biên soạn bởi đội ngũ VOJS, Metis JSC

Preprint là gì? ​

Preprint là phiên bản bản thảo khoa học được tác giả tự đăng tải lên kho lưu trữ mở (repository) trước khi nộp cho tạp chí, hoặc song song với quá trình phản biện, nhằm chia sẻ kết quả nghiên cứu nhanh nhất có thể đến cộng đồng.

"Preprint là một bản thảo nghiên cứu hoàn chỉnh được chia sẻ công khai trước khi qua bình duyệt chính thức, cho phép cộng đồng khoa học tiếp cận và phản hồi sớm về kết quả nghiên cứu." — Định nghĩa được ASAPbio, tổ chức phi lợi nhuận thúc đẩy văn hóa preprint trong khoa học sự sống, sử dụng từ khi thành lập năm 2015.

Nền tảng preprint lâu đời nhất là arXiv, ra đời năm 1991 tại Đại học Cornell, ban đầu phục vụ ngành vật lý. Tính đến năm 2023, arXiv lưu trữ hơn 2,4 triệu bản thảo (theo thống kê chính thức của arXiv.org), trải rộng sang toán học, khoa học máy tính, sinh học định lượng và kinh tế học.

Điểm khác biệt cốt lõi giữa preprint và bài báo khoa học chính thức là preprint chưa qua phản biện. Bất kỳ ai cũng có thể đọc và đánh giá, nhưng không có cơ chế kiểm định chất lượng bắt buộc như hội đồng phản biện của một tạp chí uy tín.

Preprint khác gì bản thảo gửi tạp chí và bài Online First? ​

Ba khái niệm này thường bị nhầm lẫn vì đều xuất hiện trước khi bài báo "hoàn thiện" ở dạng in ấn cuối cùng, nhưng khác nhau hoàn toàn về giá trị pháp lý học thuật và mức độ kiểm định.

Tiêu chíPreprintBản thảo đang gửi tạp chí (Under Review)Online First / Early Cite
Đã qua phản biện?ChưaĐang trong quá trìnhĐã hoàn tất
Công khai cho ai đọc?Bất kỳ ai trên internetChỉ biên tập viên và phản biện viênCông khai trên website tạp chí
Có DOI không?Có (do preprint server cấp)KhôngCó (do tạp chí đăng ký qua Crossref)
Được tính công trình khoa học tại Việt Nam?KhôngKhôngCó, nếu tạp chí thuộc danh mục được duyệt
Có thể chỉnh sửa tự do không?Có, tác giả tự đăng phiên bản mới (v2, v3…)Có, theo yêu cầu phản biệnKhông, phải qua đính chính (Erratum/Corrigendum)

Vì preprint và Online First đều có DOI và đều "xuất hiện trước bản in cuối cùng", nhiều tác giả Việt Nam nhầm lẫn hai khái niệm này khi ghi vào hồ sơ xét duyệt đề tài — đây là lỗi cần tránh, vì chỉ Online First mới được HĐGSNN công nhận tương đương bài báo chính thức.

Các nền tảng preprint phổ biến nhất hiện nay ​

Mỗi lĩnh vực khoa học có nền tảng preprint chuyên biệt riêng, và việc chọn đúng nền tảng ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng bài viết được cộng đồng chuyên ngành chú ý.

Nền tảngLĩnh vựcNăm ra mắtĐơn vị vận hành
arXivVật lý, Toán, Khoa học máy tính1991Đại học Cornell
SSRNKhoa học xã hội, Kinh tế, Luật1994Elsevier (mua lại năm 2016)
bioRxivSinh học2013Cold Spring Harbor Laboratory
medRxivY khoa, Sức khỏe6/2019Đồng sáng lập bởi BMJ, Yale University và Cold Spring Harbor Laboratory
ChemRxivHóa học2017Hiệp hội Hóa học Mỹ (ACS) cùng các đối tác

Giai đoạn đại dịch COVID-19 là minh chứng rõ nhất cho tốc độ lan tỏa của preprint. Theo nghiên cứu của Fraser và cộng sự đăng trên PLOS Biology (2021), đã có hơn 30.000 preprint liên quan đến COVID-19 được đăng tải chỉ trong khoảng thời gian từ đầu 2020 đến tháng 10/2020 — nhanh hơn rất nhiều so với chu kỳ xuất bản truyền thống vốn mất hàng tháng.

Vì sao nên đăng preprint trước khi gửi tạp chí khoa học? ​

Đăng preprint trước giúp tác giả xác lập quyền ưu tiên khám phá (priority of discovery) và nhận phản hồi sớm từ cộng đồng, trước khi bản thảo chính thức bước vào vòng phản biện kín tại tạp chí.

Lợi ích thứ nhất — bảo vệ quyền ưu tiên ý tưởng. Khi một phát hiện khoa học được đăng preprint kèm DOI và ngày tháng cụ thể, tác giả có bằng chứng thời gian không thể chối cãi, hữu ích trong trường hợp có tranh chấp ai công bố trước.

Lợi ích thứ hai — nhận phản hồi để cải thiện bản thảo. Nhiều tác giả dùng preprint như một vòng "phản biện mở" không chính thức, thu thập góp ý từ đồng nghiệp trước khi nộp chính thức, giúp giảm khả năng bị phản biện viên chính thức của tạp chí từ chối vì lỗi có thể phát hiện sớm.

Lợi ích thứ ba — tăng tốc độ lan tỏa nghiên cứu. Trong khi quy trình gửi bài báo khoa học truyền thống có thể mất 3–12 tháng từ nộp đến xuất bản, preprint online chỉ trong vài ngày sau khi tác giả tải lên, giúp công trình được đọc và trích dẫn sớm hơn.

Tạp chí quốc tế có chấp nhận bài đã đăng preprint không? ​

Đa số các nhà xuất bản khoa học lớn hiện nay cho phép tác giả gửi bài đã từng đăng preprint, miễn là tác giả công khai đường link preprint trong thư gửi kèm (cover letter).

Chính sách này khác hẳn với quy tắc Ingelfinger rule — nguyên tắc do Tổng biên tập Franz Ingelfinger của New England Journal of Medicine đặt ra năm 1969, quy định tạp chí sẽ từ chối đăng bất kỳ nghiên cứu nào đã được công bố dưới bất kỳ hình thức nào trước đó. Ingelfinger rule từng là chuẩn mực phổ biến suốt nhiều thập kỷ nhưng đã được nới lỏng đáng kể kể từ khi văn hóa preprint phát triển mạnh trong thập niên 2010–2020.

Elsevier, Springer Nature, Wiley và PLOS đều công khai chính sách preprint-friendly, không xem preprint là "công bố trước" (prior publication) làm mất tư cách nộp bài. Ủy ban Đạo đức Xuất bản (COPE) cũng phát hành tài liệu thảo luận riêng về preprint từ năm 2018, khuyến nghị các tạp chí công khai rõ chính sách để tránh nhầm lẫn cho tác giả.

Tuy nhiên, chính sách không đồng nhất 100% giữa mọi tạp chí, đặc biệt ở một số hội nghị/tạp chí ngành kỹ thuật có quy định khắt khe hơn về trùng lặp nội dung. Cách an toàn nhất là tra cứu chính sách cụ thể của từng tạp chí qua công cụ Sherpa Romeo (v2.sherpa.ac.uk/romeo) trước khi đăng preprint.

Tình huống thực tế tại tạp chí khoa học Việt Nam ​

Phần lớn tạp chí khoa học trong nước, kể cả những tạp chí đã vào danh mục HĐGSNN, chưa có điều khoản rõ ràng về preprint trong hướng dẫn tác giả (author guidelines). Điều này khác hẳn với thực trạng ở các tạp chí quốc tế lớn.

Trong thực tế vận hành tòa soạn, nhiều biên tập viên tại Việt Nam vẫn mặc định coi bất kỳ hình thức "đã công bố công khai ở đâu đó" là vi phạm nguyên tắc không gửi trùng — dù preprint về bản chất khác hoàn toàn với bài báo đã qua phản biện. Tác giả nộp bài cho tạp chí trong nước nên chủ động hỏi thẳng ban biên tập trước khi đăng preprint, thay vì mặc định áp dụng thông lệ quốc tế.

Quy trình đăng preprint đúng cách trước khi gửi tạp chí ​

Làm đúng thứ tự các bước sau giúp tác giả tận dụng lợi ích của preprint mà không gặp rắc rối với tạp chí đích:

  1. Kiểm tra chính sách của tạp chí dự định gửi bài qua Sherpa Romeo hoặc trang "Instructions for Authors" của tạp chí đó, trước khi đăng bất cứ đâu.
  2. Chọn nền tảng preprint đúng chuyên ngành — ví dụ bioRxiv cho sinh học, arXiv cho khoa học máy tính — để tối đa hóa khả năng cộng đồng chuyên môn đọc và phản hồi.
  3. Đăng ký tài khoản và tải bản thảo hoàn chỉnh, kèm thông tin đầy đủ tác giả, đơn vị công tác và tuyên bố xung đột lợi ích (nếu có).
  4. Lưu lại DOI và ngày đăng preprint — đây là bằng chứng thời gian quan trọng cần giữ trong hồ sơ nghiên cứu cá nhân.
  5. Ghi rõ đường link preprint trong cover letter khi nộp bản thảo chính thức cho tạp chí, tránh để biên tập viên tự phát hiện qua công cụ kiểm tra đạo văn và nghi ngờ gửi trùng.
  6. Cập nhật liên kết hai chiều sau khi bài được xuất bản chính thức — hầu hết preprint server cho phép gắn link "Published in: [Tên tạp chí, DOI]" vào bản preprint gốc.

Sai lầm thường gặp khi tác giả Việt Nam dùng preprint ​

  • Không khai báo preprint trong cover letter, khiến phần mềm kiểm tra đạo văn của tạp chí (như iThenticate) phát hiện mức trùng lặp cao bất thường với chính bản preprint của tác giả, dẫn đến bị nghi oan là tự đạo văn (self-plagiarism). Nên tham khảo quy trình kiểm tra đạo văn bài báo để hiểu cách hệ thống đối chiếu hoạt động.
  • Nhầm lẫn preprint với bài báo đã xuất bản khi kê khai trong hồ sơ xét học hàm, đề tài nghiên cứu — vì preprint chưa qua phản biện nên không được tính điểm công trình.
  • Gửi song song bản thảo giống hệt preprint cho hai tạp chí khác nhau, coi preprint như một hình thức "giữ chỗ" — đây vẫn là vi phạm nguyên tắc không gửi trùng (duplicate submission) dù bản preprint không phải bài báo chính thức.
  • Không cập nhật trạng thái sau khi xuất bản, khiến độc giả tìm thấy bản preprint cũ thay vì bản đã qua phản biện và có thể chứa lỗi đã được sửa ở bản chính thức.

Câu hỏi thường gặp về preprint ​

Preprint có được tính là công bố khoa học chính thức không? Không. Preprint chưa qua phản biện độc lập nên không được các hội đồng khoa học, bao gồm HĐGSNN tại Việt Nam, công nhận tương đương một bài báo đã xuất bản chính thức trên tạp chí.

Đăng preprint có bị xem là gửi trùng (duplicate submission) không? Không, với điều kiện tác giả công khai đường link preprint cho tạp chí biết khi nộp bài. Gửi trùng chỉ xảy ra khi tác giả nộp cùng một bản thảo cho nhiều tạp chí để chờ phản biện song song mà không thông báo.

Preprint có DOI không? Có. Các nền tảng như arXiv, bioRxiv, medRxiv, ChemRxiv đều cấp DOI ngay khi tác giả đăng tải, cho phép trích dẫn bản preprint như một tài liệu độc lập.

Preprint có được tính điểm xét GS/PGS tại Việt Nam không? Không. Theo tiêu chí hiện hành của Hội đồng Giáo sư Nhà nước (HĐGSNN), chỉ công trình đã qua phản biện và xuất bản chính thức trên tạp chí thuộc danh mục được duyệt mới được tính điểm.

Làm sao biết một tạp chí có chấp nhận bài đã đăng preprint hay không? Tra cứu tại Sherpa Romeo (v2.sherpa.ac.uk/romeo) bằng tên tạp chí hoặc ISSN, hoặc đọc trực tiếp mục "Prior Publication Policy" trong hướng dẫn tác giả trên website tạp chí.

Preprint và Online First khác nhau ở điểm nào? Preprint chưa qua phản biện và do tác giả tự đăng; Online First đã hoàn tất phản biện và do chính tạp chí xuất bản chính thức với DOI riêng. Chỉ Online First được công nhận là bài báo khoa học hoàn chỉnh.

Nếu phát hiện lỗi trong bản preprint đã đăng thì xử lý thế nào? Hầu hết nền tảng preprint cho phép tác giả tải lên phiên bản mới (v2, v3…) mà vẫn giữ nguyên các phiên bản cũ trong lịch sử, đảm bảo tính minh bạch của quá trình chỉnh sửa.

Tóm tắt những điểm chính ​

  • Preprint là bản thảo nghiên cứu được tác giả tự đăng công khai trước khi qua phản biện, có DOI nhưng chưa được kiểm định chất lượng.
  • arXiv (1991) là nền tảng preprint lâu đời nhất, hiện lưu trữ hơn 2,4 triệu bản thảo; bioRxiv, medRxiv, ChemRxiv, SSRN phục vụ các ngành khác.
  • Đa số nhà xuất bản lớn (Elsevier, Springer Nature, Wiley, PLOS) không xem preprint là công bố trước làm mất tư cách nộp bài, nhưng tạp chí Việt Nam đa phần chưa có chính sách rõ ràng.
  • Preprint không được tính điểm công trình khoa học tại Việt Nam và khác hoàn toàn với Online First.
  • Luôn khai báo đường link preprint trong cover letter và tra cứu chính sách tạp chí qua Sherpa Romeo trước khi nộp bài chính thức.

Nguồn tham khảo: arXiv.org (thống kê 2023); ASAPbio; Fraser N. và cộng sự, "The evolving role of preprints in the dissemination of COVID-19 research", PLOS Biology (2021); COPE Discussion Document on Preprints (2018); Elsevier, Springer Nature — chính sách chia sẻ bản thảo (Sharing Policy). Biên soạn bởi đội ngũ VOJS, Metis JSC.

Bài viết liên quan ​

Cập nhật gần nhất:

Sản phẩm của Công ty Cổ phần Metis.

Copyright © 2020-PRESENT Metis., Jsc