Similarity Index bao nhiêu % thì bị từ chối? Ngưỡng chấp nhận đạo văn tại tạp chí Việt Nam ​

Similarity Index bao nhiêu % thì bị từ chối? Không có con số cố định áp dụng cho mọi tạp chí, nhưng chính sách công khai của các nhà xuất bản lớn như Elsevier, Springer, Wiley và Taylor & Francis đều lấy mốc 15% tổng thể làm ngưỡng an toàn để chuyển bài sang phản biện; mức 16–25% thường bị yêu cầu chỉnh sửa, và trên 25% phần lớn bị trả lại hoặc từ chối thẳng. Tuy nhiên con số tổng chỉ là bước sàng lọc đầu tiên — quyết định thực sự phụ thuộc vào nguồn gây trùng lặp nằm ở đâu trong bài.

Cập nhật: tháng 8/2026 — Biên soạn bởi đội ngũ VOJS, Metis JSC

Similarity Index là gì và khác gì với đạo văn? ​

Similarity Index (chỉ số tương đồng) là tỷ lệ phần trăm văn bản trong bản thảo trùng khớp với các tài liệu đã có trong kho dữ liệu đối chiếu của công cụ kiểm tra — như iThenticate, Turnitin hay KiemTraTaiLieu.vn — tính trên tổng số từ của toàn bài.

Similarity Index không đồng nghĩa với đạo văn. Đây chỉ là chỉ số kỹ thuật đo mức độ trùng khớp câu chữ; việc kết luận một bài có đạo văn hay không vẫn cần con người đọc từng đoạn được đánh dấu để phân biệt trích dẫn hợp lệ với sao chép không ghi nguồn.

Một bài có Similarity Index 22% nhưng toàn bộ đến từ các trích dẫn trực tiếp có dấu ngoặc kép và chú thích nguồn rõ ràng thường an toàn hơn nhiều so với bài chỉ 12% nhưng 8 điểm phần trăm trong số đó là một đoạn liền mạch chép nguyên văn từ một bài báo khác ở phần Kết quả. Muốn hiểu cơ chế đối chiếu và quy mô kho dữ liệu của công cụ phổ biến nhất, xem thêm iThenticate là gì? Kiểm tra trùng lặp tự động cho tạp chí.

Ngưỡng Similarity Index phổ biến theo nhà xuất bản quốc tế ​

Phần lớn nhà xuất bản lớn không công bố một con số "cứng" duy nhất mà chia thành các dải xử lý khác nhau. Bảng dưới đây tổng hợp mức phổ biến nhất theo chính sách công khai của Elsevier, Springer, Wiley, Taylor & Francis:

Similarity Index tổng thểĐánh giá phổ biếnHành động thường gặp
Dưới 10%An toànChuyển thẳng sang phản biện
10–15%Chấp nhận đượcChuyển phản biện, ghi chú theo dõi
16–25%Cần xem xétYêu cầu tác giả chỉnh sửa trước khi phản biện
Trên 25%Rủi ro caoTrả lại bản thảo hoặc từ chối thẳng (desk reject)

Ngoài mốc tổng thể, một số nhà xuất bản còn đặt thêm ngưỡng cho từng nguồn đơn lẻ — ví dụ chính sách công khai của AIJR Publisher quy định không quá 3% trùng lặp từ một nguồn duy nhất, kể cả khi tổng thể vẫn dưới 15%. Đây là chi tiết nhiều tác giả bỏ qua: một bài có tổng Similarity Index chỉ 14% nhưng 11 điểm phần trăm trong đó đến từ cùng một bài báo khác vẫn có thể bị đánh dấu nghiêm trọng hơn một bài 20% nhưng trải đều trên 15 nguồn khác nhau.

"Ngay cả khi tỷ lệ tương đồng tổng thể ở mức 15%, nếu đó là một khối văn bản liên tục sao chép từ cùng một nguồn, kết quả vẫn phải được coi là dấu hiệu đạo văn nghiêm trọng cần xử lý — con số tổng không thay thế được việc đọc chi tiết từng đoạn trùng khớp." — nguyên tắc phổ biến trong chính sách kiểm tra trùng lặp của các nhà xuất bản quốc tế.

Ma trận quyết định: % trùng lặp và vị trí trùng lặp quyết định điều gì? ​

Đây là điểm nhiều tác giả và cả một số biên tập viên mới hiểu sai: cùng một con số phần trăm nhưng nằm ở section khác nhau dẫn đến quyết định hoàn toàn khác nhau. Bảng ma trận dưới đây tổng hợp cách phần lớn tòa soạn có kinh nghiệm đọc báo cáo tương đồng theo từng phần của bài báo:

Phần bài báoMức trùng lặp tự nhiên chấp nhận đượcVì saoHành động nếu vượt ngưỡng
Tài liệu tham khảoCao, thường loại khỏi tính toánDanh mục trích dẫn tất yếu trùng với bài gốcKhông tính, hầu hết phần mềm hỗ trợ loại trừ
Phương pháp (Methods)Trung bình–cao với quy trình chuẩn hóaMô tả thiết bị, thang đo, công thức chuẩn khó diễn đạt khácChấp nhận nếu là thuật ngữ/quy trình chuẩn ngành
Giới thiệu (Introduction)Thấp–trung bìnhCần tổng hợp tài liệu bằng ngôn ngữ riêngYêu cầu paraphrase nếu trùng liền mạch trên 1 câu
Kết quả (Results)Rất thấpĐây phải là dữ liệu và diễn giải nguyên bảnNghi vấn nghiêm trọng, cần đối chiếu dữ liệu gốc
Bàn luận (Discussion)Rất thấpPhần thể hiện tư duy phân tích của chính tác giảNghi vấn nghiêm trọng, có thể là đạo văn ý tưởng
Tóm tắt (Abstract)ThấpNội dung cô đọng phải do tác giả tự viếtYêu cầu viết lại toàn bộ

Nói cách khác: một báo cáo 18% trùng lặp toàn bộ tập trung ở phần Phương pháp ít đáng lo hơn nhiều so với báo cáo 10% nhưng 6 điểm phần trăm nằm ở Kết quả và Bàn luận — nơi lẽ ra phải là nội dung hoàn toàn mới. Biên tập viên có kinh nghiệm luôn mở báo cáo chi tiết để xem phân bố trùng lặp theo section, không chỉ nhìn con số tổng ở trang đầu.

Ngưỡng Similarity Index tại tạp chí khoa học Việt Nam áp dụng ra sao? ​

Luật xuất bản và các văn bản của Bộ Khoa học và Công nghệ hiện không quy định một con số Similarity Index cụ thể bắt buộc áp dụng chung cho mọi tạp chí khoa học Việt Nam. Ngưỡng cụ thể do từng tòa soạn tự đặt trong quy chế nội bộ, thường tham chiếu mốc quốc tế phổ biến (15–20%) làm điểm khởi đầu rồi điều chỉnh theo đặc thù chuyên ngành.

Trong thực tế vận hành, phần lớn tạp chí khoa học Việt Nam rơi vào một trong hai nhóm:

  • Nhóm dùng công cụ quốc tế (iThenticate/Similarity Check qua Crossref): áp dụng gần như nguyên vẹn thang 15–25% của nhà xuất bản quốc tế, phù hợp với tạp chí đang hướng tới Scopus hoặc Web of Science.
  • Nhóm dùng công cụ trong nước (KiemTraTaiLieu.vn): thường đặt ngưỡng sàng lọc riêng cho bài tiếng Việt, dễ linh hoạt hơn nhưng đổi lại độ phủ kho dữ liệu học thuật quốc tế hạn chế hơn — nên nhiều tòa soạn dùng song song cả hai công cụ cho bài có tham vọng xuất bản quốc tế. So sánh chi tiết hai công cụ này xem tại So sánh iThenticate và KiemTraTaiLieu.vn: Tạp chí khoa học Việt Nam nên chọn công cụ nào.

Một điểm quan trọng cần lưu ý: theo khảo sát của DOAJ (2024), thiếu chính sách đạo đức xuất bản công khai là một trong 3 lý do phổ biến nhất khiến hồ sơ tạp chí từ các nước đang phát triển bị từ chối khi thẩm định vào danh mục quốc tế. Điều này có nghĩa việc tạp chí Việt Nam công khai ngưỡng Similarity Index của mình trên website (thay vì chỉ áp dụng ngầm) là yếu tố được đánh giá cao ngang với bản thân con số ngưỡng đó.

Similarity Index cao nhưng không phải đạo văn — khi nào an toàn? ​

Không phải mọi con số cao đều đáng báo động. Các trường hợp sau thường tạo ra Similarity Index cao một cách chính đáng:

  • Trích dẫn trực tiếp có dấu ngoặc kép và ghi nguồn đầy đủ — hệ thống vẫn tính là trùng khớp văn bản dù hoàn toàn hợp lệ về mặt học thuật.
  • Tên tổ chức, tên riêng, tên thuốc, tên thiết bị không thể diễn giải khác mà vẫn giữ nguyên nghĩa.
  • Công thức toán học, ký hiệu thống kê chuẩn được trình bày theo quy ước chung của ngành.
  • Preprint của chính tác giả: nếu bản thảo đã đăng preprint trước khi gửi tạp chí, phần mềm kiểm tra sẽ đối chiếu ra và tính vào Similarity Index tổng — không phải dấu hiệu tự đạo văn, chỉ cần khai báo rõ trong cover letter. Xem chi tiết tại Preprint là gì? Có nên đăng preprint trước khi gửi tạp chí khoa học.
  • Danh mục tài liệu tham khảo — gần như luôn được các công cụ hỗ trợ loại trừ khỏi phép tính khi bật tùy chọn "exclude references".

Ngược lại, Similarity Index thấp không đồng nghĩa an toàn tuyệt đối. Đạo văn ý tưởng — sao chép cách tiếp cận nghiên cứu, khung phân tích hoặc kết luận mà diễn đạt hoàn toàn khác câu chữ — gần như không bị các công cụ đối chiếu chuỗi từ ngữ như iThenticate phát hiện, và phụ thuộc chủ yếu vào chuyên môn của phản biện viên trong lĩnh vực để nhận ra.

Quy trình 5 bước tác giả tự kiểm tra Similarity Index trước khi nộp bài ​

Đây là quy trình thực chiến giúp tác giả tự đánh giá bản thảo trước khi tốn thời gian chờ tòa soạn phản hồi:

  1. Chạy kiểm tra sau khi hoàn thiện bản thảo cuối cùng — không kiểm tra bản nháp giữa chừng, vì mọi chỉnh sửa sau đó đều làm thay đổi kết quả và tốn thêm lượt quét (nhiều công cụ tính phí theo lượt).
  2. Bật tùy chọn loại trừ tài liệu tham khảo và trích dẫn có ngoặc kép trước khi đọc con số tổng, để tránh hoảng loạn không cần thiết với một con số bị thổi phồng.
  3. Đối chiếu bảng phân bố theo section (xem ma trận ở mục trên) — ưu tiên rà soát kỹ Kết quả, Bàn luận, Tóm tắt trước, vì đây là nơi tuyệt đối không nên có trùng lặp đáng kể.
  4. Paraphrase thực sự, không chỉ đổi vài từ đồng nghĩa — cách kiểm tra nhanh: che bài gốc, tự viết lại ý bằng trí nhớ của mình, sau đó so sánh với bản đã viết.
  5. Khai báo rõ trong cover letter nếu bài có liên quan đến preprint, hội nghị đã trình bày hoặc công bố trước của chính tác giả — tránh bị hiểu nhầm là tự đạo văn khi bản chất là công bố nối tiếp hợp lệ.

Sai lầm thường gặp khi tòa soạn Việt Nam áp ngưỡng Similarity Index ​

Một số lỗi lặp lại nhiều lần trong thực tế vận hành, dù hoàn toàn có thể tránh nếu tòa soạn có quy trình rõ ràng:

  • Từ chối cứng nhắc theo một ngưỡng chung cho mọi chuyên ngành: bài ngành y, luật thường có Similarity Index nền cao hơn do thuật ngữ và cấu trúc câu chuẩn hóa; áp một mốc 15% chung cho cả ngành xã hội học lẫn ngành y có thể từ chối oan bài y khoa trong khi để lọt bài xã hội học đạo văn ý tưởng.
  • Chỉ đọc số phần trăm trên trang tóm tắt của báo cáo, không mở chi tiết từng nguồn — bỏ sót trường hợp tổng thấp nhưng tập trung nghiêm trọng ở một đoạn Kết quả.
  • Không chạy lại kiểm tra sau khi tác giả nộp bản sửa (revised manuscript) — bản sửa có thể chèn thêm đoạn sao chép mới mà tòa soạn không phát hiện vì chỉ tin vào báo cáo lần đầu.
  • Nhầm Similarity Index cao do preprint của chính tác giả với hành vi đạo văn — cần đối chiếu tên tác giả và đường link preprint trước khi kết luận, không chỉ nhìn con số.
  • Không công khai ngưỡng áp dụng trên website hướng dẫn tác giả, khiến tác giả không biết trước tiêu chuẩn, dễ dẫn đến khiếu nại khi bị từ chối vì lý do trùng lặp.

Với tòa soạn dùng hệ thống quản lý tạp chí như VOJS, ngưỡng cảnh báo có thể được cấu hình sẵn theo từng chuyên mục, tự động gắn cờ (flag) bài vượt ngưỡng ngay khi có báo cáo tương đồng, giúp biên tập viên không phải nhớ thủ công từng mốc cho từng chuyên ngành.

Câu hỏi thường gặp ​

Similarity Index và tỷ lệ đạo văn có phải là một không? Không hoàn toàn. Similarity Index là con số kỹ thuật đo mức độ trùng khớp văn bản do phần mềm tính toán tự động; đạo văn là kết luận mang tính đánh giá, cần con người đọc ngữ cảnh để xác định trùng khớp đó có ghi nguồn hợp lệ hay không.

Similarity Index dưới 15% có chắc chắn được chấp nhận không? Không chắc chắn. Một bài 12% nhưng có một đoạn liền mạch sao chép nguyên văn từ một nguồn duy nhất ở phần Kết quả vẫn có thể bị coi là vi phạm nghiêm trọng hơn một bài 20% nhưng trùng lặp trải đều từ nhiều trích dẫn hợp lệ.

Nộp bài đã từng đăng preprint có bị tính là đạo văn không? Không, nếu tác giả khai báo rõ trong cover letter. Similarity Index sẽ hiển thị cao bất thường vì preprint đã công khai trên internet, nhưng đây không phải dấu hiệu tự đạo văn — biên tập viên cần loại trường hợp này khỏi diện nghi vấn sau khi xác minh.

Tạp chí Việt Nam có bắt buộc công khai ngưỡng Similarity Index không? Không có quy định pháp lý bắt buộc công khai con số cụ thể, nhưng các cơ sở dữ liệu quốc tế như DOAJ đánh giá cao tạp chí có chính sách đạo đức xuất bản minh bạch, trong đó có ngưỡng kiểm tra trùng lặp, khi thẩm định hồ sơ lập chỉ mục.

Nếu bài bị từ chối vì Similarity Index cao, tác giả có được nộp lại sau khi sửa không? Hầu hết tạp chí cho phép nộp lại như một bài mới sau khi tác giả viết lại đáng kể các đoạn bị đánh dấu, chứ không chỉ đổi vài từ. Tạp chí thường yêu cầu bản kiểm tra trùng lặp mới kèm theo khi nộp lại.

Similarity Index có tính cả phần phụ lục và bảng biểu không? Tùy cấu hình công cụ. Nhiều tòa soạn chỉ chạy kiểm tra trên file bản thảo chính mà bỏ qua phần phụ lục, tài liệu bổ sung (supplementary materials) — đây là lỗ hổng thường gặp vì đạo văn dữ liệu đôi khi ẩn trong các phần này.

Tóm tắt ​

  • Không có ngưỡng Similarity Index cố định áp dụng chung; mốc phổ biến của các nhà xuất bản lớn là 15% an toàn, 16–25% cần xem xét, trên 25% rủi ro từ chối cao
  • Vị trí trùng lặp quan trọng hơn con số tổng: trùng lặp ở Kết quả và Bàn luận nghiêm trọng hơn nhiều so với trùng lặp ở Phương pháp hoặc Tài liệu tham khảo
  • Tạp chí Việt Nam không bị ràng buộc bởi ngưỡng % pháp lý cụ thể, phần lớn tự đặt quy chế nội bộ tham chiếu mốc quốc tế 15–20%
  • Preprint của chính tác giả có thể đẩy Similarity Index cao bất thường mà không phải đạo văn — cần khai báo rõ trong cover letter
  • Đạo văn ý tưởng gần như không bị công cụ tự động phát hiện, phụ thuộc vào chuyên môn phản biện viên

Bài viết biên soạn bởi VOJS — Metis JSC. Nguồn: chính sách kiểm tra trùng lặp công khai của Elsevier, Springer, Wiley, Taylor & Francis, AIJR Publisher; DOAJ Annual Report (2024); Turnitin/iThenticate Publisher Resources.

Bài viết liên quan:

Cập nhật gần nhất:

Sản phẩm của Công ty Cổ phần Metis.

Copyright © 2020-PRESENT Metis., Jsc