ACI (ASEAN Citation Index) là gì? Vì sao ngừng hoạt động từ 2025 và hướng đi thay thế cho tạp chí Việt Nam
ACI (ASEAN Citation Index) là cơ sở dữ liệu trích dẫn khoa học chung của khu vực Đông Nam Á, thành lập năm 2011 với vai trò "bậc thang trung gian" giúp tạp chí các nước ASEAN chuẩn hóa trước khi tiến vào Scopus hay Web of Science. Điều quan trọng nhất cần biết ở thời điểm hiện tại: ACI đã chính thức ngừng hoạt động chỉ mục và tiếp nhận hồ sơ từ ngày 01/01/2025; hệ thống dữ liệu chỉ còn mở truy cập miễn phí đến năm 2029. Với khoảng 20 tạp chí Việt Nam từng có tên trong ACI, đây là lúc cần điều chỉnh lộ trình quốc tế hóa — bài viết này phân tích vì sao ACI dừng lại và tạp chí Việt Nam nên đi tiếp bằng con đường nào.
Cập nhật: tháng 8/2026 — Biên soạn bởi đội ngũ VOJS, Metis JSC
ACI (ASEAN Citation Index) là gì?
ACI (ASEAN Citation Index) là cơ sở dữ liệu trích dẫn khoa học cấp khu vực, lập chỉ mục các tạp chí được tuyển chọn từ 10 nước ASEAN, do Ban chỉ đạo ACI (ACI Steering Committee) điều phối với hệ thống kỹ thuật đặt tại Thái Lan. Sáng kiến này ra đời năm 2011, vận hành chính thức từ năm 2012, trên nền kinh nghiệm của Trung tâm Trích dẫn Tạp chí Thái Lan (TCI — Thai-Journal Citation Index Centre, thành lập từ 2001).
Ý tưởng cốt lõi của ACI khá giống mô hình "giải hạng nhất" trong bóng đá: mỗi nước ASEAN có cơ sở dữ liệu trích dẫn quốc gia riêng (TCI của Thái Lan, Sinta của Indonesia, MyCite của Malaysia), các tạp chí tốt nhất từ những hệ thống quốc gia này được tuyển lên "sân chơi khu vực" ACI, và từ ACI tiếp tục phấn đấu lên "giải quốc tế" là Scopus và Web of Science.
Theo tài liệu giới thiệu của TCI trình bày tại hội nghị OCLC châu Á – Thái Bình Dương (2014), Thái Lan đã tài trợ kinh phí 3 năm đầu để khởi động ACI, đặt hạ tầng vận hành tại Trường Đại học Công nghệ King Mongkut Thonburi (KMUTT).
Với tạp chí khoa học Việt Nam — nơi phần lớn ấn phẩm chưa đủ điều kiện vào Scopus — ACI trong hơn một thập kỷ là mục tiêu "vừa sức": tiêu chí nghiêm túc nhưng không quá khắt khe, hồ sơ nộp miễn phí, và cái tên "chỉ mục quốc tế khu vực ASEAN" đủ sức nặng trong báo cáo với cơ quan chủ quản.
ACI đã ngừng hoạt động từ khi nào? Thông báo chính thức nói gì?
ACI ngừng toàn bộ hoạt động lập chỉ mục và tiếp nhận hồ sơ tạp chí từ ngày 01/01/2025. Thông báo "Discontinuing the ASEAN Citation Index Database" đăng trên website chính thức asean-cites.org nêu rõ hai điểm:
"Kể từ ngày 01/01/2025, cơ sở dữ liệu ACI ngừng các hoạt động lập chỉ mục và tiếp nhận dữ liệu. Hệ thống cơ sở dữ liệu và website ACI vẫn được duy trì truy cập công khai, miễn phí đến năm 2029." (ACI, asean-cites.org)
Ba hệ quả thực tế mà ban biên tập cần nắm:
- Không thể nộp hồ sơ mới: mọi kế hoạch "phấn đấu vào ACI" trong đề án phát triển tạp chí giai đoạn 2025–2030 cần được gỡ bỏ hoặc thay bằng mục tiêu khác.
- Không cập nhật dữ liệu: các tạp chí đang trong ACI không được lập chỉ mục số mới; dữ liệu trích dẫn "đóng băng" tại thời điểm cuối 2024.
- Dữ liệu cũ vẫn tra cứu được đến 2029: bài báo đã chỉ mục, số liệu trích dẫn lịch sử vẫn xem miễn phí — hữu ích khi cần minh chứng quá trình cho hồ sơ học hàm hoặc báo cáo.
Đáng chú ý, thông báo chính thức không nêu lý do chi tiết của việc dừng hoạt động. Giới quan sát xuất bản học thuật khu vực nhận định các nguyên nhân khả dĩ gồm: nguồn kinh phí vận hành phụ thuộc chủ yếu vào Thái Lan không còn được duy trì; khó khăn trong điều phối 10 quốc gia có chính sách khoa học khác nhau; và sức ép cạnh tranh từ các hệ thống toàn cầu — khi Scopus đã mở rộng đáng kể độ phủ tạp chí Đông Nam Á, giá trị "trung chuyển" của một chỉ mục khu vực giảm dần.
Tiêu chí xét duyệt của ACI trước khi dừng: vẫn là khung tự đánh giá tốt
Bộ tiêu chí ACI phiên bản áp dụng từ 2024 gồm 5 tiêu chí sơ loại bắt buộc và 9 tiêu chí chấm điểm với thang tối đa 15 điểm — tạp chí cần đạt tối thiểu 12/15 điểm để được chấp nhận. Dù ACI đã dừng, bộ khung này vẫn rất đáng dùng làm công cụ tự đánh giá nội bộ, vì nó phản ánh đúng các yêu cầu mà Scopus hay Web of Science cũng sẽ soi.
Nhóm tiêu chí sơ loại (phải đạt 100% mới được chấm tiếp) xoay quanh những điều kiện nền: tạp chí có ISSN hợp lệ, xuất bản đúng kỳ hạn, có website công khai thông tin, có quy trình phản biện khoa học (peer review) rõ ràng. Nhóm chấm điểm đi sâu vào chất lượng: uy tín học thuật của tạp chí, tính minh bạch của chính sách biên tập công bố trên website, định dạng trích dẫn thống nhất, chất lượng tóm tắt (abstract) và tiếng Anh, mức độ đóng góp khoa học của bài báo — được chuyên gia độc lập thẩm định.
Kinh nghiệm đáng giá nhất từ ACI là đợt tái thẩm định (re-assessment) năm 2023:
Theo Tạp chí Giáo dục (2024) tổng hợp kết quả tái thẩm định của ACI: chỉ 405 trong tổng số 661 tạp chí (khoảng 61%) giữ được chỉ mục sau khi chấm lại theo tiêu chí mới. Việt Nam từ 26 tạp chí (thời điểm 11/2021) còn lại 20 tạp chí đạt chuẩn.
Con số này là lời nhắc cho mọi ban biên tập: vào được một chỉ mục không có nghĩa là ở lại được. Scopus cũng vận hành cơ chế tái thẩm định tương tự — mỗi năm đều có tạp chí bị loại khỏi Scopus (delisted) vì chất lượng tụt dốc sau khi được nhận.
Tạp chí Việt Nam từng trong ACI chịu ảnh hưởng gì?
Ảnh hưởng trực tiếp nhất là mất một "danh hiệu" đang dùng trong hồ sơ khoa học và mất kênh hiển thị trích dẫn khu vực; tuy nhiên bài báo đã công bố không mất giá trị pháp lý hay học thuật. Cần tách bạch ba nhóm ảnh hưởng:
Với tạp chí: dòng chữ "indexed in ACI" trên website tạp chí cần được điều chỉnh thành thông tin quá khứ có mốc thời gian (ví dụ: "được lập chỉ mục trong ACI giai đoạn 2019–2024"), tránh để nguyên như hiện trạng đang hoạt động — ghi sai hiện trạng chỉ mục là một trong những dấu hiệu bị đánh giá thiếu minh bạch khi nộp hồ sơ Scopus/DOAJ sau này.
Với tác giả: bài đã đăng trên tạp chí ACI trong giai đoạn tạp chí còn chỉ mục vẫn giữ nguyên giá trị tại thời điểm công bố. Khi kê khai hồ sơ, nên ghi rõ mốc thời gian tạp chí còn trong danh mục và tận dụng cửa sổ truy cập miễn phí đến 2029 để lưu minh chứng (chụp trang tạp chí trên asean-cites.org kèm ngày truy cập).
Với việc tính điểm công trình: tại Việt Nam, một số Hội đồng Giáo sư ngành từng xem việc tạp chí thuộc ACI là căn cứ tham khảo khi xếp khung điểm trong danh mục tạp chí được tính điểm của HĐGSNN. Mức điểm cụ thể do từng Hội đồng ngành quyết định theo danh mục ban hành hằng năm — ban biên tập và tác giả cần theo dõi danh mục mới nhất thay vì mặc định "ACI vẫn được cộng điểm".
Hướng đi thay thế ACI: so sánh 5 lựa chọn cho tạp chí Việt Nam
Không có một chỉ mục nào thay thế trọn vẹn vai trò "bậc thang khu vực" của ACI; thay vào đó, tạp chí Việt Nam nên ghép lộ trình từ 3–4 hệ thống có mức độ khó tăng dần. Bảng dưới so sánh các lựa chọn thực tế:
| Hệ thống | Bản chất | Chi phí nộp hồ sơ | Độ khó | Phù hợp với |
|---|---|---|---|---|
| Google Scholar | Máy tìm kiếm học thuật, thu thập tự động | Miễn phí | Thấp — cần website chuẩn metadata | Mọi tạp chí, bước khởi đầu bắt buộc |
| VCGate (VNU) | Cơ sở dữ liệu trích dẫn quốc gia, ĐHQG Hà Nội vận hành | Miễn phí | Thấp – trung bình | Tạp chí muốn hiện diện trong hệ thống trắc lượng trong nước |
| DOAJ | Thư mục tạp chí Open Access toàn cầu (~20.800 tạp chí, DOAJ 2026) | Miễn phí | Trung bình — 6 tiêu chí cơ bản + minh bạch OA | Tạp chí truy cập mở, muốn tín nhiệm quốc tế đầu tiên |
| Web of Science (ESCI) | Chỉ mục "cửa ngõ" của Clarivate (WoS lập chỉ mục hơn 22.000 tạp chí, Clarivate 2024) | Miễn phí | Cao — 24 tiêu chí chất lượng | Tạp chí đã vận hành chuẩn quốc tế 2–3 năm |
| Scopus | Cơ sở dữ liệu trích dẫn lớn nhất của Elsevier | Miễn phí (nộp qua CSAB) | Cao — xét duyệt 1–2 năm | Tạp chí có trích dẫn quốc tế, tiếng Anh tốt |
Ba điểm đáng lưu ý khi đọc bảng này:
- Miễn phí không có nghĩa là rẻ: hồ sơ Scopus/ESCI không thu phí xét duyệt, nhưng chi phí thật nằm ở việc nâng cấp vận hành — thuê ban biên tập quốc tế, biên tập tiếng Anh, phần mềm quản lý tòa soạn, DOI. Đây là các khoản đầu tư kéo dài nhiều năm trước khi nộp.
- DOAJ là "ACI mới" về mặt vai trò: xét về vị trí bậc thang (dễ hơn Scopus, có thẩm định thật, được quốc tế công nhận), đăng ký DOAJ hiện là lựa chọn gần nhất với vai trò ACI từng đảm nhiệm cho tạp chí Việt Nam theo mô hình truy cập mở.
- VCGate lấp khoảng trống trong nước: Việt Nam chưa có chỉ mục quốc gia chính thức tầm cỡ TCI của Thái Lan, nhưng VCGate (Vietnam Citation Gateway) do ĐHQG Hà Nội phát triển từ nền tảng Vietnam Citation Index công bố năm 2016 đã kết nối dữ liệu trích dẫn của hàng chục tạp chí trong nước và công bố chỉ số ảnh hưởng của tạp chí Việt Nam định kỳ.
Lộ trình 4 bước chuyển hướng sau ACI cho ban biên tập
Với tạp chí từng đặt mục tiêu ACI, lộ trình thay thế hợp lý là: chuẩn hóa nền tảng số → Google Scholar + VCGate → DOAJ → ESCI/Scopus, mỗi bước cách nhau khoảng 12–18 tháng. Các bước cụ thể:
- Chuẩn hóa hạ tầng xuất bản (tháng 1–6): website tạp chí có trang chính sách đầy đủ (phạm vi, quy trình phản biện, phí, đạo đức xuất bản), cấp DOI qua Crossref cho toàn bộ bài mới, metadata song ngữ Việt–Anh. Đây chính là phần "5 tiêu chí sơ loại" của ACI cũ — nếu trước đây tạp chí đã chuẩn bị hồ sơ ACI thì tài liệu này tái sử dụng được gần như toàn bộ.
- Bảo đảm hiển thị trích dẫn (tháng 6–12): kiểm tra tạp chí đã được Google Scholar lập chỉ mục đúng và đủ chưa; đăng ký tham gia VCGate và VJOL để có mặt trong dữ liệu trắc lượng trong nước.
- Nộp DOAJ (tháng 12–24): nếu tạp chí theo mô hình truy cập mở — điều đúng với đa số tạp chí đại học Việt Nam — DOAJ là mốc tín nhiệm quốc tế đầu tiên nên chinh phục. Hồ sơ miễn phí, thời gian xét trung bình vài tháng.
- Nhắm ESCI hoặc Scopus (từ năm thứ 2–3): khi đã có 2–3 năm dữ liệu xuất bản ổn định sau chuẩn hóa, dùng checklist 20 điểm chuẩn bị hồ sơ Scopus hoặc lộ trình Web of Science/ESCI để tự chấm trước khi nộp.
Điểm nghẽn phổ biến nhất ở bước 1 là quy trình tòa soạn vẫn chạy bằng email: không có dữ liệu thời gian phản biện, không lưu vết quyết định biên tập — trong khi mọi hệ thống chỉ mục quốc tế đều yêu cầu chứng minh quy trình. Phần mềm quản lý tạp chí như VOJS được thiết kế để giải quyết đúng điểm nghẽn này: số hóa toàn bộ quy trình nhận bài – phản biện – quyết định, xuất metadata chuẩn và tích hợp DOI, giúp tạp chí có sẵn "hồ sơ sống" khi nộp bất kỳ chỉ mục nào.
Sai lầm thường gặp của tạp chí Việt Nam sau khi ACI dừng hoạt động
Từ quan sát thực tế các tòa soạn trong giai đoạn 2025–2026, bốn sai lầm sau xuất hiện nhiều nhất:
- Vẫn ghi "indexed in ACI" như hiện trạng đang hoạt động: nhiều website tạp chí đến nay chưa cập nhật. Khi thẩm định viên DOAJ hoặc Scopus kiểm tra và phát hiện chỉ mục đã ngừng từ 2025, tạp chí bị trừ điểm minh bạch — lỗi hoàn toàn tránh được bằng một dòng chú thích mốc thời gian.
- Chuyển sang các "chỉ mục" không thẩm định để thế chỗ: khoảng trống ACI khiến một số tạp chí tìm đến các danh mục thu phí không có quy trình đánh giá thực chất. Trước khi đăng ký bất kỳ chỉ mục nào, hãy đối chiếu với các dấu hiệu trong bài cảnh báo dịch vụ chỉ số ảo: chỉ mục uy tín không bán "suất vào nhanh".
- Không lưu minh chứng trước 2029: dữ liệu ACI chỉ cam kết mở đến 2029. Tạp chí và tác giả cần xuất bản ghi chỉ mục, số liệu trích dẫn liên quan đến mình ngay từ bây giờ.
- Bỏ luôn bộ tiêu chí ACI: khung 5 + 9 tiêu chí của ACI là bản "tổng duyệt" gọn hơn nhiều so với 24 tiêu chí WoS, rất phù hợp để tự đánh giá hằng năm — dừng nộp hồ sơ không có nghĩa là dừng dùng thước đo.
Câu hỏi thường gặp
ACI còn hoạt động không?
Không. ACI đã ngừng lập chỉ mục và tiếp nhận hồ sơ tạp chí từ ngày 01/01/2025 theo thông báo chính thức trên asean-cites.org. Website và cơ sở dữ liệu vẫn mở truy cập miễn phí đến năm 2029 để tra cứu dữ liệu lịch sử, nhưng không có tạp chí mới được nhận và không có số mới được cập nhật vào hệ thống.
Bài báo đã đăng trên tạp chí thuộc ACI có còn giá trị không?
Còn. Giá trị của bài báo được xác lập tại thời điểm công bố: bài đăng trong giai đoạn tạp chí có tên trong ACI vẫn được ghi nhận là công bố trên tạp chí được chỉ mục ACI ở thời điểm đó. Tác giả nên lưu minh chứng (bản ghi tạp chí trên asean-cites.org kèm ngày truy cập) trước khi hệ thống đóng vào năm 2029, phòng khi cần cho hồ sơ học hàm, học vị sau này.
ACI khác Scopus như thế nào?
ACI là chỉ mục cấp khu vực ASEAN với tiêu chí vừa phải (12/15 điểm theo thang 2024), miễn phí và được thiết kế làm bước đệm; Scopus là cơ sở dữ liệu toàn cầu của Elsevier với quy trình thẩm định của hội đồng CSAB kéo dài 1–2 năm và tiêu chuẩn khắt khe hơn hẳn về trích dẫn quốc tế, chất lượng tiếng Anh và tính đa dạng của ban biên tập. Trước 2025, nhiều tạp chí Việt Nam dùng ACI làm bước tập dượt trước khi nộp Scopus.
Việt Nam có bao nhiêu tạp chí trong ACI?
Tại thời điểm tháng 11/2021, Việt Nam có 26 tạp chí trong ACI. Sau đợt tái thẩm định năm 2023 theo bộ tiêu chí mới, còn 20 tạp chí giữ được chỉ mục (nguồn: Tạp chí Giáo dục, 2024). Đây là số liệu cuối cùng trước khi ACI ngừng hoạt động — con số này sẽ không thay đổi nữa.
Tạp chí đang định nộp ACI thì bây giờ nên nộp gì thay thế?
Nộp DOAJ nếu tạp chí theo mô hình truy cập mở — đây là lựa chọn gần nhất với vai trò bậc thang của ACI: miễn phí, có thẩm định thực chất, được quốc tế công nhận. Song song, bảo đảm tạp chí hiển thị đầy đủ trên Google Scholar và tham gia VCGate để có mặt trong dữ liệu trắc lượng trong nước. Khi đã vận hành chuẩn 2–3 năm, tiến lên ESCI (Web of Science) rồi Scopus.
Tra cứu danh sách tạp chí từng thuộc ACI ở đâu?
Truy cập trực tiếp asean-cites.org, mục Journal List — website cam kết mở miễn phí đến năm 2029. Có thể lọc theo quốc gia để xem danh sách tạp chí Việt Nam từng được chỉ mục. Nên tải về hoặc chụp lại danh sách liên quan đến tạp chí của mình ngay từ bây giờ vì sau 2029 không có cam kết duy trì.
Vì sao ACI ngừng hoạt động?
Thông báo chính thức của ACI không nêu lý do cụ thể. Các nhận định phổ biến trong giới xuất bản học thuật gồm: nguồn kinh phí vận hành (chủ yếu do Thái Lan tài trợ từ 2011) không còn được duy trì; khó khăn điều phối giữa 10 quốc gia thành viên; và vai trò trung gian của chỉ mục khu vực giảm khi Scopus, DOAJ đã phủ rộng tạp chí Đông Nam Á. Đây là các phân tích tham khảo, không phải công bố chính thức.
Tóm tắt nhanh
- ACI (ASEAN Citation Index) là chỉ mục trích dẫn khu vực ASEAN, thành lập 2011, hạ tầng đặt tại Thái Lan (KMUTT), từng là bậc thang trung gian trước Scopus/WoS.
- Đã ngừng hoạt động từ 01/01/2025: không nhận hồ sơ, không cập nhật chỉ mục; dữ liệu mở miễn phí đến 2029.
- Đợt tái thẩm định 2023: 405/661 tạp chí giữ chỉ mục; Việt Nam còn 20/26 tạp chí.
- Bài báo đã công bố trên tạp chí ACI không mất giá trị; cần lưu minh chứng trước 2029.
- Lộ trình thay thế: chuẩn hóa hạ tầng số → Google Scholar + VCGate → DOAJ → ESCI/Scopus; bộ tiêu chí 5 + 9 của ACI vẫn dùng tốt làm khung tự đánh giá.
- Tránh 2 cạm bẫy: để nguyên nhãn "indexed in ACI" như hiện trạng, và thế chỗ ACI bằng các chỉ mục ảo thu phí.
Nguồn tham khảo: Thông báo "Discontinuing the ASEAN Citation Index Database" (ACI, asean-cites.org); tài liệu giới thiệu ACI của TCI tại hội nghị OCLC châu Á – Thái Bình Dương (2014); Tạp chí Giáo dục (2024) về tiêu chí xét duyệt ACI từ 2024 và kết quả tái thẩm định 2023; DOAJ (2026); Clarivate (2024); VCGate — ĐHQG Hà Nội. Bài viết do đội ngũ VOJS, Metis JSC biên soạn và thẩm định.