Thuật ngữ chuyên ngành của tạp chí khoa học: Bài báo, Số báo, Issue, Volume và Chuyên san ​

Thuật ngữ chuyên ngành của tạp chí khoa học bao gồm các khái niệm định danh cơ bản như bài báo (article), số báo (issue), tập (volume) hay chuyên san (special issue). Hiểu đúng cấu trúc này là nền tảng cốt lõi giúp các nhà nghiên cứu trích dẫn tài liệu chuẩn xác, đồng thời hỗ trợ ban biên tập vận hành tòa soạn theo đúng quy chuẩn học thuật quốc tế.

Cập nhật: tháng 9/2026 — Biên soạn bởi đội ngũ VOJS, Metis JSC.

Tạp chí khoa học và hệ thống phân cấp xuất bản ​

Hệ thống phân cấp xuất bản là khung xương sống của mọi ấn phẩm học thuật, giúp sắp xếp và quản lý hàng triệu nghiên cứu được công bố mỗi năm. Bất kỳ một Tạp chí khoa học là gì? cũng phải tuân thủ một cấu trúc phân tầng thống nhất, được công nhận trên toàn cầu.

Cấu trúc này đi từ vĩ mô đến vi mô, bao gồm bốn cấp độ chính: Tạp chí (Journal) → Tập (Volume) → Số (Issue) → Bài báo (Article). Sự phân cấp này không phải ngẫu nhiên mà được thiết kế để tạo ra một tọa độ duy nhất cho mỗi công trình nghiên cứu.

Theo Scopus Content Coverage Guide của Elsevier (dữ liệu cập nhật tháng 7/2025), cơ sở dữ liệu này đang lập chỉ mục hơn 25.000 tạp chí đang hoạt động, trong đó khoảng 6.000 là tạp chí truy cập mở. Nếu tính cả các tạp chí bình duyệt chưa vào Scopus hay Web of Science, danh mục Ulrich's Web ghi nhận hơn 48.000 tạp chí khoa học bình duyệt đang hoạt động ở mọi ngôn ngữ, trong đó khoảng 35.000 tạp chí bằng tiếng Anh.

Nếu không có hệ thống phân cấp thuật ngữ chuyên ngành của tạp chí khoa học chặt chẽ trên quy mô hàng chục nghìn đầu tạp chí như vậy, việc truy xuất nguồn gốc của một nghiên cứu sẽ trở nên bất khả thi.

Sự sắp xếp nhất quán này giúp hệ thống thư viện toàn cầu, các công cụ tìm kiếm AI (Generative Engine), và các cơ sở dữ liệu học thuật tự động hóa quá trình lập chỉ mục (indexing). Việc tuân thủ cấu trúc này cũng là tiêu chí tiên quyết để một tạp chí được công nhận về mặt uy tín.

Volume là gì trong tạp chí khoa học? (Tập) ​

Volume (Tập) trong tạp chí khoa học là đơn vị tập hợp tất cả các số báo (issue) được xuất bản trong cùng một chu kỳ thời gian nhất định, thường tương đương với một năm dương lịch.

Mỗi khi bước sang một năm xuất bản mới, tạp chí sẽ tăng số Volume lên một đơn vị. Ví dụ, nếu một tạp chí bắt đầu xuất bản vào năm 2020 (Volume 1), thì đến năm 2026, các ấn phẩm phát hành trong năm nay sẽ thuộc Volume 7. Đây là cách truyền thống và phổ biến nhất để theo dõi tuổi đời và tính liên tục của một tạp chí.

"Tập (Volume) là đơn vị định danh thời gian hoạt động vĩ mô của một tạp chí, đóng vai trò cốt lõi trong việc xác định thâm niên và sự ổn định xuất bản. Đây là yếu tố quan trọng hàng đầu khi các hội đồng xét duyệt đánh giá mức độ uy tín của tòa soạn."

Tuy nhiên, trong một số lĩnh vực đặc thù có tốc độ xuất bản cực nhanh, một tạp chí có thể phát hành nhiều Volume trong cùng một năm. Số lượng trang trong một Volume thường được đánh số liên tục qua các Issue, giúp việc tìm kiếm tài liệu trong kho lưu trữ vật lý dễ dàng hơn.

Việc đánh số Volume rõ ràng không chỉ thể hiện lịch sử hoạt động mà còn là minh chứng cho sự tồn tại vững chắc của một tòa soạn trên thị trường xuất bản học thuật đầy tính cạnh tranh.

Issue là gì trong xuất bản học thuật? (Số báo) ​

Issue (Số báo) là một ấn phẩm định kỳ cụ thể được phát hành trong khuôn khổ của một Tập (Volume), tập hợp một số lượng bài báo khoa học nhất định tại một thời điểm phát hành cụ thể.

Số lượng Issue trong một Volume phụ thuộc hoàn toàn vào chu kỳ xuất bản (frequency) của tạp chí. Một tạp chí xuất bản hàng tháng sẽ có 12 Issue/Volume. Một tạp chí xuất bản hàng quý sẽ có 4 Issue/Volume. Mỗi Issue thường bao gồm nhiều bài nghiên cứu độc lập, thư gửi tòa soạn, hoặc các bài tổng quan.

Theo hướng dẫn định dạng chuẩn của Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ, ấn bản thứ 7 (APA 7th edition, 2020) — chuẩn trích dẫn được nhiều tạp chí khoa học xã hội và giáo dục tại Việt Nam áp dụng — số Issue luôn được đặt trong ngoặc đơn ngay sát cạnh số Volume khi trích dẫn tài liệu. Ví dụ: Journal of Science, 15(3), 45-60 (Tập 15, Số 3).

Ngày nay, với sự chuyển dịch mạnh mẽ sang xuất bản kỹ thuật số trực tuyến, mô hình xuất bản liên tục (Continuous Publication) đang dần thay thế mô hình Issue truyền thống. Theo mô hình này, một bài báo được công bố ngay lập tức khi hoàn tất quá trình biên tập, thay vì phải chờ gom đủ số lượng bài mới đóng gói thành một Issue hoàn chỉnh.

Tuy nhiên, để đảm bảo tính hệ thống và giúp quản lý dữ liệu xuất bản đồng bộ, việc ứng dụng các nền tảng công nghệ chuyên sâu như VOJS — Hệ thống quản lý tạp chí khoa học là giải pháp tối ưu giúp tòa soạn tự động hóa việc đánh số Volume, Issue một cách khoa học.

Article là gì? Phân loại cấu trúc bài báo khoa học ​

Article (Bài báo khoa học) là một công trình nghiên cứu hoàn chỉnh, được công bố độc lập, mang lại tri thức mới cho nhân loại và bắt buộc phải vượt qua quá trình Phản biện khoa học (Peer Review) nghiêm ngặt trước khi xuất bản.

Bài báo khoa học chính là tế bào cơ bản nhất, tạo nên toàn bộ hệ thống tri thức học thuật. Để hiểu rõ thuật ngữ chuyên ngành của tạp chí khoa học, cần phân biệt rõ các loại Article phổ biến sau đây:

  • Original Research Article (Bài nghiên cứu gốc): Đây là công trình báo cáo những kết quả nghiên cứu hoàn toàn mới, thu thập từ dữ liệu sơ cấp. Cấu trúc thường tuân theo định dạng chuẩn IMRAD (Introduction, Methods, Results, And Discussion).
  • Review Article (Bài tổng quan): Không đưa ra dữ liệu nghiên cứu mới mà tổng hợp, phân tích và đánh giá sâu sắc các nghiên cứu gốc đã được công bố trước đó về một chủ đề cụ thể.
  • Case Report (Báo cáo ca lâm sàng): Thường gặp trong lĩnh vực Y khoa, mô tả chi tiết về một trường hợp bệnh nhân cụ thể với các triệu chứng, chẩn đoán và phương pháp điều trị hiếm gặp.
  • Editorial (Bài xã luận): Bài viết của Tổng biên tập hoặc thành viên Ban biên tập, đưa ra quan điểm định hướng về một vấn đề đang được quan tâm hoặc giới thiệu về một Issue cụ thể.

Mỗi loại bài báo đóng một vai trò khác nhau trong hệ sinh thái học thuật, có cách tính điểm công trình và tầm ảnh hưởng (citation impact) hoàn toàn khác biệt.

Định danh bền vững cho mỗi Article ngày nay không chỉ dựa vào bộ ba Volume-Issue-số trang mà còn dựa vào mã định danh DOI. Theo dữ liệu công khai của Crossref (tính đến năm 2026), tổ chức này đã đăng ký gần 180 triệu bản ghi DOI cho các công trình học thuật trên toàn cầu — một con số cho thấy vì sao DOI, chứ không phải cặp Volume/Issue, mới là định danh chính xác tuyệt đối khi Article đã có "Article in press" nhưng chưa được gán vào số báo cụ thể nào.

Special Issue (Số chuyên đề) và Supplement (Số phụ trương) ​

Số chuyên đề (Special Issue, dân trong nghề cũng hay gọi là Chuyên san) là một số báo đặc biệt tập trung hoàn toàn vào một chủ đề hẹp có tính thời sự cao, đang thu hút sự quan tâm lớn của giới học thuật, thường do các Biên tập viên khách mời (Guest Editors) chuyên trách điều hành.

Số chuyên đề thường đóng vai trò như một chất xúc tác, thúc đẩy tiến bộ nghiên cứu trong các lĩnh vực mới nổi. Các bài báo đăng trên Special Issue vẫn phải trải qua quy trình phản biện tương đương với số báo thường (Regular Issue) — theo hướng dẫn Guest Editor chính thức của Elsevier, mọi bài trong Special Issue phải qua phản biện của tối thiểu 2 chuyên gia độc lập và quyết định cuối cùng vẫn do Tổng biên tập hoặc Special Issue Editor phê duyệt, không phải Guest Editor tự quyết. Quy trình tổ chức đúng chuẩn, tiêu chí chọn Guest Editor và cách kiểm soát rủi ro gian lận (bài học từ vụ hàng loạt Special Issue của Hindawi bị rút vì lọt phản biện giả) được phân tích đầy đủ tại Số chuyên đề (Special Issue) là gì? Quy trình tổ chức và vai trò Guest Editor.

Một khái niệm khác dễ bị nhầm lẫn là Supplement (Số phụ trương). Supplement là ấn bản bổ sung cho các số báo thường xuyên, thường chứa kỷ yếu hội thảo khoa học (conference proceedings) hoặc các dữ liệu bổ sung không thể đưa vào ấn phẩm chính. Số phụ trương thường được tài trợ bởi các hiệp hội hoặc nguồn quỹ bên ngoài.

Về việc tính điểm công trình, nguyên tắc chung mà hội đồng chuyên môn áp dụng là đánh giá dựa trên vị trí xếp hạng của chính tạp chí (có nằm trong Scopus/Web of Science, thuộc quartile nào) chứ không dựa vào việc bài đăng ở Regular Issue hay Special Issue — miễn là số chuyên đề đó vẫn được lập chỉ mục đầy đủ trong cùng hệ thống với các số thường. Tác giả nên xác nhận trực tiếp với tòa soạn hoặc tra cứu tình trạng index của số chuyên đề cụ thể trước khi gửi bài, vì tham khảo thêm về tiêu chuẩn xếp hạng để lựa chọn tạp chí tại bài viết Scopus, ISI và Impact Factor.

Bảng so sánh Volume, Issue, Article và Special Issue ​

Để giúp các nhà nghiên cứu và ban biên tập phân biệt rạch ròi các khái niệm, bảng so sánh dưới đây trình bày cấu trúc định danh chi tiết.

[Gợi ý Alt text hình ảnh: Bảng so sánh chi tiết các thuật ngữ tạp chí khoa học bao gồm Volume, Issue, Article và Special Issue, giúp tác giả nhận diện cấu trúc xuất bản]

Đặc điểmVolume (Tập)Issue (Số báo)Article (Bài báo)Special Issue (Số chuyên đề)
Định nghĩaTập hợp các ấn phẩm trong một năm hoạt động của tạp chí.Tập hợp một số lượng bài báo phát hành tại một thời điểm.Công trình nghiên cứu độc lập đã qua phản biện.Số báo đặc biệt tập trung vào một chủ đề ngách cụ thể.
Quy môLớn nhất (Cấp độ năm)Trung bình (Cấp độ tháng/quý)Nhỏ nhất (Đơn vị nội dung)Trung bình (Tương đương 1 Issue)
Cách đánh sốĐánh số nguyên liên tiếp (Ví dụ: Volume 24)Đánh số liên tiếp trong 1 Volume (Ví dụ: Issue 1, 2)Có số định danh bài báo (Article Number/DOI)Thường được ghi chú rõ ràng là "Special Issue"
Vai trò SEO/GEOXác định thâm niên, tuổi đời hoạt động tạp chí.Chỉ ra tính định kỳ, sự thường xuyên xuất bản.Là đơn vị mang nội dung khoa học cốt lõi.Thúc đẩy các xu hướng nghiên cứu mới nổi.

Sai lầm thường gặp khi đánh số Volume, Issue tại tạp chí Việt Nam ​

Đây là những lỗi ban biên tập tạp chí Việt Nam hay gặp khi vận hành hệ thống đánh số xuất bản, kéo theo hậu quả cụ thể về trích dẫn và chỉ mục hóa:

  • Nhảy số Volume tùy tiện khi tạp chí gián đoạn xuất bản. Một tạp chí tạm dừng phát hành một năm rồi hoạt động trở lại thường lúng túng: có tòa soạn giữ nguyên mạch Volume liên tục (bỏ trống năm gián đoạn), có tòa soạn lại tính năm gián đoạn là một Volume "rỗng". Hai cách làm khác nhau khiến độc giả và các công cụ trích dẫn tự động khó xác định đúng số Volume khi tra ngược bài cũ.
  • Bỏ trống Issue khi chuyển sang xuất bản liên tục nhưng vẫn khai báo metadata theo mẫu cũ. Khi tạp chí chuyển từ mô hình Issue theo quý sang xuất bản liên tục, nhiều tòa soạn quên cập nhật quy tắc khai báo Issue trong hệ thống, dẫn đến bài báo bị đăng ký DOI với trường Issue để trống hoặc sai định dạng — một số cơ sở dữ liệu chỉ mục hóa có thể từ chối hoặc trì hoãn thu thập dữ liệu do thiếu trường bắt buộc.
  • Nhầm giữa "năm xuất bản" và "số Volume". Với tạp chí mới thành lập, Volume 1 không nhất thiết trùng với năm dương lịch đầu tiên nếu tạp chí phát hành số đầu vào cuối năm — một số tòa soạn vẫn lấy năm dương lịch làm Volume, gây lệch một đơn vị so với tuổi đời thực tế của tạp chí khi tra cứu.
  • Đánh số Issue không nhất quán giữa bản in và bản điện tử. Với tạp chí song song in và online, nếu bản điện tử phát hành bài sớm hơn nhưng gán số Issue theo bản in xuất bản sau, độc giả trích dẫn theo bản online có thể ghi sai Issue so với số hiệu chính thức đã lưu trữ dài hạn.

Trước khi thay đổi chu kỳ xuất bản hoặc cách đánh số, tòa soạn nên rà lại toàn bộ quy tắc đặt tên Volume/Issue trong hệ thống quản lý tạp chí đang dùng, đồng thời thông báo công khai quy tắc mới trên website để tránh nhầm lẫn hồi tố cho các bài đã xuất bản trước đó.

Câu hỏi thường gặp (FAQ) ​

1. Làm sao để tìm Volume và Issue của một bài báo trên mạng? Thông thường, Volume và Issue được hiển thị ngay phần đầu của bài báo, cạnh tên tạp chí và năm xuất bản. Bạn có thể tìm thấy thông tin này tại trang tóm tắt (Abstract) trên website của nhà xuất bản, hoặc trong chuỗi siêu dữ liệu (metadata) của mã định danh DOI.

2. Tạp chí xuất bản liên tục (Continuous Publishing) có Issue không? Các tạp chí xuất bản liên tục thường không duy trì Issue theo tháng. Thay vào đó, họ chỉ sử dụng Volume cho cả năm và cấp cho mỗi bài báo một mã số duy nhất (Article Number hay e-locator). Điều này giúp rút ngắn thời gian bài báo tiếp cận cộng đồng khoa học.

3. Bài báo đăng trên Special Issue có được tính điểm quy đổi không? Có, với điều kiện tạp chí và số chuyên đề đó vẫn nằm trong hệ thống chỉ mục uy tín (Scopus, Web of Science). Việc tính điểm dựa trên xếp hạng của chính tạp chí, không phân biệt Regular Issue hay Special Issue — miễn số chuyên đề tuân thủ cùng quy trình phản biện như số thường. Tác giả nên xác nhận trực tiếp với tòa soạn nếu còn băn khoăn về hồ sơ xét học hàm, học vị.

4. Khái niệm "Article in press" hay "Early access" có nghĩa là gì? "Article in press" là thuật ngữ chỉ các bài báo đã được chấp nhận xuất bản (accepted), đã qua bình duyệt, nhưng chưa được tòa soạn phân bổ vào một Volume hay Issue cụ thể. Chúng có thể được trích dẫn thông qua mã DOI trước khi xuất bản bản in chính thức.

5. Volume và Issue có bắt buộc phải có đủ cả hai không? Không bắt buộc tuyệt đối. Tạp chí xuất bản liên tục thường chỉ giữ Volume (theo năm) và bỏ hẳn khái niệm Issue, thay bằng số định danh bài báo (article number) hoặc DOI. Tuy nhiên nếu tạp chí vẫn dùng cả hai, cần đánh số nhất quán qua các năm — tránh tình trạng năm có Issue, năm không, vì hệ thống chỉ mục hóa quốc tế có thể coi đó là dấu hiệu vận hành thiếu chuyên nghiệp.

6. Vì sao có tạp chí ghi "Vol. 15, No. 3" còn tạp chí khác ghi "15(3)"? Đây chỉ là khác biệt về định dạng trích dẫn (citation style), không phải khác biệt về bản chất. "Vol. 15, No. 3" là cách viết đầy đủ thường gặp trong văn bản tiếng Việt hoặc chuẩn Vancouver; "15(3)" là cách viết rút gọn theo chuẩn APA. Tác giả nên theo đúng hướng dẫn trích dẫn (author guidelines) của từng tạp chí mục tiêu thay vì áp dụng một định dạng cố định cho mọi nơi gửi bài.

Tóm tắt nội dung chính ​

  • Tạp chí (Journal): Thực thể xuất bản cao nhất, định hình phạm vi và uy tín nghiên cứu.
  • Volume (Tập): Đơn vị đo thời gian hoạt động của tạp chí, thường ứng với một năm phát hành.
  • Issue (Số báo): Ấn bản định kỳ trong khuôn khổ Volume (phát hành theo tháng, quý).
  • Article (Bài báo): Đơn vị cơ bản mang kiến thức học thuật, phải qua quá trình phản biện khoa học (Peer Review).
  • Special Issue (Số chuyên đề): Số báo chuyên đề sâu, có giá trị khoa học tương đương số thường nếu vẫn nằm trong hệ thống chỉ mục uy tín, do Biên tập viên khách mời phụ trách dưới sự phê duyệt cuối cùng của Tổng biên tập.

Hiểu rõ và vận dụng chuẩn xác các thuật ngữ chuyên ngành của tạp chí khoa học sẽ giúp ban biên tập và nhà nghiên cứu hội nhập quốc tế hiệu quả hơn. Để nâng cao năng lực quản lý xuất bản và tự động hóa quy trình phân bổ Volume/Issue chuyên nghiệp, hãy tìm hiểu ngay nền tảng VOJS.

Bài viết liên quan ​

Để trang bị thêm kiến thức chuyên môn và tối ưu hóa hệ thống xuất bản của tạp chí, mời độc giả tham khảo các nội dung dưới đây:

Cập nhật gần nhất:

Sản phẩm của Công ty Cổ phần Metis.

Copyright © 2020-PRESENT Metis., Jsc