Tạp chí săn mồi là gì? Cách kiểm tra tạp chí có phải săn mồi hay không ​

Tạp chí săn mồi (predatory journals) là các ấn phẩm khoa học lừa đảo, chuyên thu tiền của tác giả dưới mác phí xuất bản nhưng hoàn toàn phớt lờ quy trình phản biện chuyên gia độc lập. Việc vô tình nộp bài vào các nền tảng này không chỉ khiến tác giả mất tiền oan mà còn làm hoen ố nghiêm trọng hồ sơ học thuật.

Cập nhật: tháng 6/2026 — Biên soạn bởi đội ngũ VOJS, Metis JSC

Tạp chí săn mồi là gì? ​

Tạp chí săn mồi là một loại hình xuất bản học thuật mang tính lừa đảo, trong đó các nhà xuất bản thu phí xử lý bài báo (APC - Article Processing Charge) từ nhà nghiên cứu nhưng lại bỏ qua hoặc thực hiện rất sơ sài quy trình kiểm định chất lượng khoa học (peer review).

Các đơn vị này tạo ra vẻ ngoài hào nhoáng, giả mạo các tạp chí uy tín để đánh lừa những nhà nghiên cứu đang chịu áp lực phải công bố bài báo khoa học. Mục tiêu duy nhất của tạp chí săn mồi là lợi nhuận tài chính, hoàn toàn không đóng góp vào sự phát triển của tri thức nhân loại.

"Theo định nghĩa đồng thuận toàn cầu được công bố trên tạp chí Nature (2019), tạp chí săn mồi là những thực thể ưu tiên tư lợi hơn chất lượng học thuật, có đặc điểm là thông tin sai lệch, thiếu minh bạch, sử dụng các hành vi gạ gẫm hung hăng và không tuân thủ các tiêu chuẩn xuất bản quốc tế."

Theo báo cáo thống kê từ cơ sở dữ liệu Scopus tính đến đầu năm 2024, có hơn 15.000 tạp chí bị nghi ngờ là tạp chí săn mồi hoặc có dấu hiệu vi phạm đạo đức xuất bản hoạt động trên toàn cầu. Sự bùng nổ của mô hình Truy cập Mở (Open Access) đã vô tình tạo kẽ hở cho các thực thể này trục lợi.

Tại sao tạp chí săn mồi lại nguy hiểm đối với nhà nghiên cứu? ​

Tạp chí săn mồi đặc biệt nguy hiểm vì chúng làm mất giá trị thực tế của công trình nghiên cứu, gây lãng phí tài chính và để lại "vết đen" không thể xóa nhòa trong hồ sơ học thuật của tác giả.

Thứ nhất, bài báo sẽ không được công nhận. Tại Việt Nam, Hội đồng Giáo sư Nhà nước (HĐCDGSNN) và Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia (NAFOSTED) đều có quy định loại bỏ hoàn toàn các bài báo công bố trên tạp chí săn mồi khỏi danh mục tính điểm học hàm hoặc nghiệm thu đề tài. Bạn sẽ lãng phí hàng tháng trời nghiên cứu nhưng không mang lại kết quả được thừa nhận.

Thứ hai, tác giả sẽ mất một khoản tiền lớn vô ích. Phí xuất bản tại các tạp chí này thường dao động từ vài trăm đến hàng ngàn USD. Khi bài báo đã xuất bản trên nền tảng dỏm, bạn rất khó để rút lại tiền.

Thứ ba, rủi ro mất bản quyền là rất cao. Khi bạn đã lỡ gửi bài, tạp chí dỏm có thể tự động xuất bản mà không cần bạn đồng ý, khiến bạn không thể nộp công trình này cho các tạp chí uy tín khác do vướng phải vấn đề tự đạo văn. Để hiểu rõ hơn về tính duy nhất của bài báo, bạn có thể tham khảo thêm Kiểm tra đạo văn.

Dấu hiệu nhận biết tạp chí săn mồi là gì? ​

Dấu hiệu nhận biết tạp chí săn mồi bao gồm việc liên tục gửi email mời chào bằng những lời có cánh, hứa hẹn thời gian phản biện cực nhanh (chỉ vài ngày), che giấu thông tin về phí xuất bản và giả mạo các chỉ số đo lường học thuật.

Một tạp chí khoa học uy tín thường có quy trình biên tập minh bạch, sử dụng các nền tảng chuẩn mực như VOJS — Hệ thống quản lý tạp chí khoa học. Ngược lại, tạp chí dỏm thường có website thiết kế cẩu thả, nhiều lỗi chính tả. Dưới đây là bảng so sánh chi tiết giúp bạn dễ dàng nhận diện:

Tiêu chí so sánhTạp chí khoa học uy tín (Chuẩn mực)Tạp chí săn mồi (Lừa đảo)
Quy trình phản biệnNghiêm ngặt (Peer Review), kéo dài từ 3 - 6 tháng, có nhận xét chi tiết.Rất hời hợt hoặc không có. Chấp nhận bài chỉ sau 3 - 7 ngày gửi.
Email mời chàoHiếm khi gửi thư mời đại trà. Chỉ mời các chuyên gia hàng đầu viết bài tổng quan.Gửi email spam liên tục, khen ngợi quá mức, hứa hẹn xuất bản nhanh chóng.
Phí xuất bản (APC)Công khai minh bạch trên website, chỉ thu phí sau khi bài được chấp nhận qua phản biện.Mập mờ, giấu kín thông tin. Bất ngờ đòi tiền ngay sau khi tác giả nộp bài.
Ban biên tậpChuyên gia uy tín, có hồ sơ học thuật rõ ràng (Mã ORCID, nơi công tác thực).Thông tin giả mạo. Tự ý lấy tên các giáo sư nổi tiếng đưa vào danh sách mà không xin phép.
Chỉ số chất lượngCó Impact Factor thực, được chỉ mục trên Scopus, ISI và Impact Factor.Bịa đặt các chỉ số ảo như Global Impact Factor, Universal Impact Factor.

Bảng so sánh: Sự khác biệt cốt lõi giữa tạp chí học thuật uy tín và tạp chí săn mồi.

Cách kiểm tra tạp chí có phải săn mồi hay không ​

Cách kiểm tra tạp chí săn mồi chính xác nhất là kết hợp đối chiếu tên tạp chí với danh sách cảnh báo (Beall's List), tra cứu trạng thái lập chỉ mục trên DOAJ hoặc Scopus, và áp dụng nguyên tắc kiểm tra chéo "Think. Check. Submit."

1. Sử dụng danh sách cảnh báo (Beall's List) ​

Beall's List là danh sách cảnh báo các nhà xuất bản và tạp chí khoa học có dấu hiệu săn mồi, được khởi xướng bởi thủ thư Jeffrey Beall. Dù trang web gốc đã ngừng hoạt động vào năm 2017, nhiều nhóm học giả uy tín vẫn tiếp tục duy trì và cập nhật phiên bản ẩn danh của danh sách này trên internet.

Hãy nhập tên tạp chí hoặc nhà xuất bản vào thanh tìm kiếm của Beall's List. Nếu tên tạp chí xuất hiện trong danh sách này, khả năng cao đó là một ấn phẩm lừa đảo và bạn nên dừng ngay việc nộp bài.

2. Tra cứu trên cơ sở dữ liệu học thuật uy tín ​

Đừng tin vào những logo Scopus hay Web of Science được dán tràn lan trên website của tạp chí. Tạp chí săn mồi rất giỏi ngụy tạo. Hãy tự mình truy cập vào cơ sở dữ liệu chính thức để xác minh.

Tra cứu mã ISSN của tạp chí trên hệ thống Scopus (thuộc Elsevier) hoặc Master Journal List của Web of Science. Nếu tạp chí tuyên bố thuộc mô hình Open Access, hãy kiểm tra xem họ có tên trong danh mục DOAJ (Directory of Open Access Journals) hay không. DOAJ có quy trình thẩm định rất nghiêm ngặt đối với các tạp chí truy cập mở.

3. Áp dụng chiến dịch Think. Check. Submit. ​

Đây là một chiến dịch toàn cầu giúp các nhà nghiên cứu xác định tạp chí đáng tin cậy.

  • Think (Suy nghĩ): Bạn có đang nộp bài cho đúng chuyên ngành không?
  • Check (Kiểm tra): Bạn có biết rõ tạp chí này không? Website của họ có cung cấp đầy đủ thông tin về quy trình kiểm duyệt, thành viên ban biên tập, và chính sách bản quyền không?
  • Submit (Nộp bài): Chỉ nộp bài khi bạn có thể trả lời "Có" cho hầu hết các câu hỏi trong bộ tiêu chí của chiến dịch này.

4. Đánh giá chất lượng website và bài báo đã xuất bản ​

Hãy dành 10 phút đọc thử 1 - 2 bài báo đã được xuất bản gần đây trên tạp chí mà bạn định gửi bài. Các bài báo trên tạp chí săn mồi thường có chất lượng cực kỳ kém, văn phong lủng củng, không tuân thủ cấu trúc khoa học cơ bản (Ví dụ: Cách viết Abstract bài báo bị sai hoàn toàn).

Ngoài ra, nếu website của tạp chí chứa nhiều quảng cáo thương mại không liên quan, đường link bị hỏng, thông tin liên hệ chỉ dùng email miễn phí (như Gmail, Yahoo) thay vì email tên miền của trường đại học, bạn cần cảnh giác cao độ.

Làm gì khi lỡ nộp bài vào tạp chí săn mồi? ​

Nếu lỡ nộp bài vào tạp chí săn mồi, tác giả tuyệt đối không được chuyển tiền đóng phí, phải ngay lập tức gửi thư điện tử tuyên bố rút bài báo chính thức và lưu lại toàn bộ bằng chứng giao tiếp.

Nhiều nhà nghiên cứu trẻ do thiếu kinh nghiệm hoặc áp lực thời gian đã mắc phải sai lầm này. Dưới đây là các bước xử lý khủng hoảng:

Bước 1: Không thanh toán bất kỳ khoản phí nào. Tạp chí săn mồi thường đe dọa bằng các điều khoản pháp lý ảo, nhưng thực tế chúng không có cơ sở để kiện bạn.

Bước 2: Gửi email rút bài dứt khoát. Soạn một email chính thức gửi đến Tổng biên tập (hoặc địa chỉ liên hệ của tạp chí), ghi rõ tiêu đề bài báo, mã số bài (nếu có), và tuyên bố dứt khoát: "Tôi chính thức rút bài báo này khỏi tạp chí và không đồng ý xuất bản dưới bất kỳ hình thức nào".

Bước 3: Không tự ý nộp ngay bài cho tạp chí khác. Dù tạp chí săn mồi có trả lời email rút bài của bạn hay không, hãy đợi ít nhất 1-2 tuần. Nếu chúng vẫn ngoan cố đăng bài báo của bạn lên website mà không có sự cho phép, bạn cần thông báo rõ tình trạng này với tạp chí uy tín (nơi bạn định nộp tiếp theo) trong thư ngỏ (Cover Letter) để tránh bị hệ thống quét đạo văn đánh dấu.

Câu hỏi thường gặp (FAQ) ​

Có phải mọi tạp chí thu phí APC đều là tạp chí săn mồi?
Không. Thu phí xử lý bài báo (APC) là mô hình kinh doanh hoàn toàn hợp pháp của các tạp chí Truy cập Mở (Open Access) uy tín như PLOS ONE hay Nature Communications. Điểm khác biệt là tạp chí uy tín chỉ thu tiền sau khi bài báo đã vượt qua quy trình phản biện nghiêm ngặt, trong khi tạp chí săn mồi thu tiền để bỏ qua phản biện.

Tạp chí săn mồi có mã ISSN và DOI không?
Có. Mã chuẩn quốc tế cho xuất bản phẩm nhiều kỳ (ISSN) và Chỉ số nhận dạng đối tượng kỹ thuật số (DOI) rất dễ đăng ký và không phải là thước đo chất lượng khoa học. Việc tạp chí có các mã này không đảm bảo đó là một tạp chí uy tín.

Bài báo trên tạp chí săn mồi có được tính điểm học hàm không?
Tuyệt đối không. Theo quy định hiện hành của Hội đồng Giáo sư Nhà nước tại Việt Nam, mọi công trình được công bố trên các tạp chí thuộc danh sách cảnh báo hoặc không có quy trình phản biện đạt chuẩn đều bị loại bỏ, không được tính điểm công trình khoa học.

Làm sao để biết Ban biên tập của tạp chí là thật hay giả?
Bạn nên sao chép tên của Tổng biên tập hoặc các thành viên Ban biên tập và tìm kiếm trên Google Scholar, ORCID, hoặc website của trường đại học nơi họ công tác. Tạp chí săn mồi thường tựa bịa tên người nước ngoài, hoặc đưa tên chuyên gia thật nhưng bản thân chuyên gia đó không hề biết mình bị ghi danh.

Tóm tắt nội dung chính ​

  • Bản chất lừa đảo: Tạp chí săn mồi thu phí từ tác giả nhưng không tiến hành phản biện khoa học, làm tổn hại uy tín nhà nghiên cứu.
  • Hậu quả nghiêm trọng: Xuất bản trên tạp chí săn mồi gây lãng phí tiền bạc, mất bản quyền bài báo và không được công nhận điểm học thuật tại Việt Nam.
  • Dấu hiệu cảnh báo: Email mời chào nhiệt tình, hứa hẹn xuất bản trong vài ngày, che giấu chi phí, tạo chỉ số Impact Factor giả mạo.
  • Cách phòng tránh: Luôn tra cứu tên tạp chí trên cơ sở dữ liệu quốc tế chuẩn (Scopus, WoS, DOAJ), Beall's List và áp dụng quy tắc "Think. Check. Submit." trước khi nộp bài.
  • Xử lý sự cố: Nếu lỡ nộp, hãy cương quyết từ chối đóng phí, gửi email yêu cầu rút bài và lưu lại bằng chứng.

Bài viết liên quan ​

Dưới đây là các tài liệu hữu ích từ nền tảng VOJS giúp bạn trang bị thêm kiến thức vững chắc trong hành trình xuất bản khoa học:

Cập nhật gần nhất:

Sản phẩm của Công ty Cổ phần Metis.

Copyright © 2020-PRESENT Metis., Jsc