Scopus, ISI và Impact Factor là gì? Chỉ số tạp chí khoa học giải thích
Scopus, ISI Web of Science và Impact Factor là ba thuật ngữ phổ biến nhất trong hệ thống đánh giá và xếp hạng tạp chí khoa học. Hiểu đúng các chỉ số này giúp nhà nghiên cứu chọn tạp chí phù hợp để công bố, và giúp tạp chí định hướng phát triển hướng đến tiêu chuẩn quốc tế.
Cập nhật: tháng 5/2026 — Biên soạn bởi đội ngũ VOJS, Metis JSC
Tổng quan các chỉ số tạp chí khoa học
| Chỉ số | Cơ sở dữ liệu | Đo lường gì? |
|---|---|---|
| Impact Factor (IF) | ISI / Clarivate | Số lần trích dẫn trung bình/bài trong 2 năm |
| CiteScore | Scopus / Elsevier | Số lần trích dẫn trung bình/bài trong 4 năm |
| SJR (SCImago Journal Rank) | Scopus | Uy tín theo mạng lưới trích dẫn |
| SNIP | Scopus | Ảnh hưởng trích dẫn theo ngữ cảnh ngành |
| h-index | Cả hai | Số bài có ≥ h lần trích dẫn |
Scopus là gì?
Scopus là cơ sở dữ liệu trích dẫn học thuật lớn nhất thế giới, được vận hành bởi Elsevier (Hà Lan). Tính đến 2024, Scopus lập chỉ mục hơn 28.500 tạp chí từ hơn 5.000 nhà xuất bản tại 100+ quốc gia.
Các chỉ số Scopus cung cấp
CiteScore (Chỉ số trích dẫn Scopus)
- Công thức: Tổng trích dẫn 4 năm / Tổng tài liệu xuất bản 4 năm
- Ví dụ: CiteScore = 5.0 nghĩa là mỗi bài được trích dẫn trung bình 5 lần trong 4 năm qua
- Cửa sổ 4 năm (dài hơn IF) phù hợp hơn với các ngành phát triển chậm
SJR — SCImago Journal Rank
- Đo uy tín của tạp chí dựa trên mạng lưới trích dẫn (trích dẫn từ tạp chí uy tín có giá trị cao hơn)
- Tương tự PageRank của Google nhưng áp dụng cho tạp chí khoa học
Phân loại Q1–Q4 (Quartile)
Scopus chia tạp chí trong mỗi lĩnh vực thành 4 nhóm theo CiteScore/SJR:
| Xếp hạng | Ý nghĩa | Tỷ lệ |
|---|---|---|
| Q1 | Top 25% tạp chí trong lĩnh vực | Uy tín cao nhất |
| Q2 | 25–50% | Uy tín tốt |
| Q3 | 50–75% | Trung bình |
| Q4 | 75–100% | Thấp nhất trong Scopus |
Lưu ý: Một tạp chí có thể có xếp hạng Q khác nhau trong các lĩnh vực khác nhau. Ví dụ: một tạp chí y sinh học có thể là Q1 trong Medicine nhưng Q2 trong Biochemistry.
Tra cứu Scopus
- Danh sách tạp chí: scopus.com/sources
- SCImago: scimagojr.com
ISI Web of Science là gì?
ISI (Institute for Scientific Information) là tên gốc của tổ chức sáng lập hệ thống trích dẫn học thuật đầu tiên vào những năm 1960. Hiện nay, cơ sở dữ liệu này được vận hành bởi Clarivate Analytics với tên Web of Science (WoS).
Các bộ chỉ mục trong WoS
| Bộ chỉ mục | Phạm vi |
|---|---|
| SCIE (Science Citation Index Expanded) | Khoa học tự nhiên, kỹ thuật, y sinh |
| SSCI (Social Sciences CI) | Khoa học xã hội |
| AHCI (Arts & Humanities CI) | Nghệ thuật, nhân văn |
| ESCI (Emerging Sources CI) | Tạp chí đang được xem xét vào SCIE/SSCI |
Impact Factor (IF) — Chỉ số ảnh hưởng
Impact Factor là chỉ số phổ biến nhất, được công bố hàng năm trong Journal Citation Reports (JCR):
Công thức:
text
IF (2023) = Số lần trích dẫn bài 2021+2022 / Số bài xuất bản 2021+2022Ví dụ thực tế (2023 JCR):
| Tạp chí | IF 2023 | Lĩnh vực |
|---|---|---|
| Nature | 64.8 | Multidisciplinary |
| The Lancet | 98.4 | Medicine |
| PLOS ONE | 3.7 | Multidisciplinary OA |
| IEEE Access | 3.9 | Engineering |
IF cao hay thấp là tốt?
- IF cần so sánh trong cùng lĩnh vực, không nên so chéo ngành
- Y sinh học: IF > 10 là rất cao; Toán học: IF > 2 đã được coi là tốt
- Theo Clarivate (2023): Median IF của tất cả tạp chí JCR là khoảng 2.0
So sánh Scopus vs ISI/WoS
| Tiêu chí | Scopus | ISI/WoS |
|---|---|---|
| Số tạp chí | ~28.500 | ~21.000 (SCIE+SSCI+AHCI) |
| Phạm vi | Rộng hơn, bao gồm nhiều ngành | Chọn lọc hơn, uy tín cao hơn |
| Chỉ số đặc trưng | CiteScore, SJR, SNIP | Impact Factor (JCR) |
| Phân loại | Q1–Q4 | Q1–Q4 (JCR) |
| Quản lý bởi | Elsevier | Clarivate Analytics |
| Tại VN | HĐCDGSNN tính điểm | HĐCDGSNN tính điểm cao hơn |
Hệ thống tính điểm HĐCDGSNN Việt Nam
Hội đồng Giáo sư Nhà nước (HĐCDGSNN) Việt Nam tính điểm bài báo khoa học như sau (quy định 2023):
| Loại công bố | Điểm |
|---|---|
| Tạp chí ISI/Scopus Q1 | 1.5 điểm |
| Tạp chí ISI/Scopus Q2 | 1.25 điểm |
| Tạp chí ISI/Scopus Q3 | 1.0 điểm |
| Tạp chí ISI/Scopus Q4 | 0.75 điểm |
| Tạp chí ISI/Scopus không phân Q | 0.5 điểm |
| Tạp chí trong nước (danh mục HĐCDGSNN) | 0.25–0.75 điểm |
Lưu ý: Điểm số có thể thay đổi theo quy định mới nhất. Tra cứu tại hdgsnn.gov.vn
DOAJ — Danh mục Open Access uy tín
DOAJ (Directory of Open Access Journals) lập chỉ mục tạp chí Open Access có peer review chất lượng. Hiện có khoảng 20.000 tạp chí OA trong DOAJ. Đây là tiêu chí tốt để phân biệt tạp chí OA hợp lệ với tạp chí predatory.
Câu hỏi thường gặp
Impact Factor có phải là tiêu chí duy nhất để đánh giá tạp chí không? Không. IF bị chỉ trích nhiều vì có thể bị thao túng (ví dụ: tạp chí khuyến khích tự trích dẫn). Ngày nay, nhiều tổ chức sử dụng kết hợp nhiều chỉ số: IF + CiteScore + SJR + SNIP.
Tạp chí Scopus Q4 có đáng nộp bài không? Vẫn có giá trị vì: (1) Được HĐCDGSNN tính điểm, (2) Bài được lập chỉ mục trong Scopus có DOI và được tìm kiếm toàn cầu. Nhưng về lâu dài, nhà nghiên cứu nên hướng tới Q1–Q2.
Làm sao kiểm tra tạp chí có trong Scopus/ISI không?
- Scopus: scopus.com/sources → tìm theo tên hoặc ISSN
- WoS: mjl.clarivate.com → Master Journal List
- SCImago: scimagojr.com → tìm theo tên
Tạp chí predatory có vào Scopus không? Thỉnh thoảng có một số tạp chí kém chất lượng lọt vào Scopus, nhưng Scopus có quy trình đánh giá định kỳ và đã loại hàng nghìn tạp chí. Vẫn nên kiểm tra kỹ trước khi nộp bài.
Tóm tắt
- Scopus (Elsevier) và WoS/ISI (Clarivate) là hai cơ sở dữ liệu học thuật lớn nhất, dùng để xếp hạng tạp chí khoa học
- Impact Factor = chỉ số ảnh hưởng 2 năm (WoS); CiteScore = 4 năm (Scopus)
- Q1–Q4 phân loại tạp chí theo thứ hạng trong lĩnh vực
- Tại Việt Nam, HĐCDGSNN tính điểm cao hơn cho bài đăng tạp chí ISI/Scopus Q1–Q2
Bài viết biên soạn bởi VOJS — Metis JSC. Nguồn: Clarivate JCR 2023, Elsevier Scopus, SCImago, HĐCDGSNN Việt Nam 2023.
Bài viết liên quan: