Hijacked Journal là gì? Cách nhận diện tạp chí bị giả mạo, nhân bản và tự bảo vệ cho tạp chí, tác giả Việt Nam ​

Hijacked journal (tạp chí bị chiếm quyền/nhân bản) là một website giả mạo, dựng lên để mạo danh tên gọi, mã ISSN và thông tin nhận diện của một tạp chí khoa học có thật — nhằm thu phí xử lý bài báo từ tác giả mà không có bất kỳ sự cho phép nào từ ban biên tập gốc. Khác hẳn tạp chí săn mồi (predatory journal) vốn tự dựng ra một cái tên hoàn toàn mới, hijacked journal đánh cắp danh tiếng và chỉ mục có sẵn của một tạp chí uy tín — kể cả tạp chí đã được Scopus hoặc Web of Science công nhận. Năm 2021, ít nhất 4 ứng viên xét chức danh Giáo sư/Phó Giáo sư tại Việt Nam đã vô tình công bố bài trên các tạp chí bị hijack như TURCOMAT, Psychology and Education, Multicultural Education và Linguistica Antverpiensia.

Cập nhật: tháng 9/2026 — Biên soạn bởi đội ngũ VOJS, Metis JSC

Hijacked journal là gì? ​

Theo định nghĩa của CASRAI (Consortia Advancing Standards in Research Administration Information), hijacked journal là tình trạng "một website tiếp nhận và chấp thuận bản thảo, thường thu phí, dưới tên gọi, mã ISSN và/hoặc danh tính ban biên tập của một tạp chí có thật, đang hoặc từng hoạt động hợp pháp, mà không có sự cho phép" từ nhà xuất bản hoặc ban biên tập thực sự. Tên gọi khác của hiện tượng này là cloned journal (tạp chí bị nhân bản) — hai thuật ngữ dùng thay thế cho nhau trong tài liệu học thuật quốc tế.

Cơ chế phổ biến nhất: kẻ lừa đảo mua lại tên miền đã hết hạn của một tạp chí thật (thường ít cập nhật website), hoặc dựng tên miền mới gần giống, sao chép giao diện, logo, thậm chí tải về toàn bộ kho bài đã xuất bản để website trông "có lịch sử". Sau đó họ mở form nộp bài, quảng cáo tạp chí đã được Scopus/Web of Science lập chỉ mục (tận dụng đúng chỉ số của tạp chí thật), và thu phí xử lý bài báo (APC) như phí APC hợp pháp — chỉ khác là tiền rơi vào tay kẻ giả mạo, còn bài báo không qua bình duyệt và không nằm trong chỉ mục chính thức nào.

Theo CASRAI, điểm phân biệt cốt lõi giữa hijacked journal và predatory journal nằm ở chỗ: "hijacked journal mạo danh một tạp chí đang hoặc từng hợp pháp để khai thác uy tín và tình trạng lập chỉ mục có sẵn của tạp chí đó", trong khi predatory journal hoạt động dưới chính danh tính (giả) của bản thân nó ngay từ đầu.

Hiện tượng này được giới học thuật ghi nhận có hệ thống từ năm 2011, khi nhóm nghiên cứu Iran do Mehdi Dadkhah dẫn đầu công bố các trường hợp đầu tiên. Nghiên cứu của Jalalian và Dadkhah (Geographica Pannonica, 2015) đã tổng hợp 90 tạp chí bị hijack được ghi nhận trong giai đoạn từ tháng 8/2011 đến tháng 6/2015 — cho thấy đây không phải hiện tượng nhỏ lẻ mà đã hình thành một mô hình lừa đảo có tổ chức song song với tạp chí săn mồi.

Vì sao hijacked journal nguy hiểm hơn tạp chí săn mồi thông thường? ​

Hijacked journal nguy hiểm hơn vì nó vượt qua chính bước kiểm tra mà tác giả cẩn trọng vẫn dùng để tránh tạp chí săn mồi — bởi ISSN, tên tạp chí và thậm chí chỉ mục Scopus mà kẻ lừa đảo trưng ra đều là thật, chỉ có website đang truy cập là giả.

Trường hợp Linguistica Antverpiensia là ví dụ điển hình Retraction Watch ghi nhận: tạp chí gốc đổi tên, chuyển miền năm 2021, kẻ giả mạo lập tức đăng ký lại tên miền cũ đã hết hạn. Đến tháng 5/2021, đã có 131 bài báo bị index dưới tên tạp chí gốc trên Scopus — phần lớn từ website giả. Ngay cả sau khi ban biên tập thật lập hồ sơ Scopus mới, kẻ giả mạo vẫn tiếp tục chèn bài vào đó: 2021–2022 thêm 7 đợt index trái phép với 14 bài, kéo dài tới tháng 10/2022. Retraction Watch gọi đây là "vấn đề đập chuột chũi" — gỡ tên miền giả này, kẻ lừa đảo lập tức dựng tên miền khác.

Ca Scandinavian Journal of Information Systems (SJIS) đầu năm 2023 cho thấy thiệt hại tài chính trực tiếp: theo tường thuật của Tổng biên tập Sune Dueholm Müller trên Retraction Watch, kẻ lừa đảo tải toàn bộ kho bài mở của SJIS, dùng SEO đẩy website giả lên đầu kết quả tìm kiếm, thu phí tới 375 USD/bài từ tác giả không hề hay biết. Website giả vẫn hiện trên Google/Bing suốt nhiều tuần dù đã báo cáo, và Scopus mất hơn 2 tháng mới gỡ liên kết sai.

Anna Abalkina — nhà nghiên cứu liêm chính học thuật tại Freie Universität Berlin, người sáng lập công cụ tra cứu hijacked journal hợp tác với Retraction Watch — ước tính một số tạp chí bị hijack có bài được Scopus index "có thể thu về hơn 1 triệu USD chỉ trong vài tháng".

Về chất lượng nội dung, nghiên cứu của Abalkina trên Accountability in Research (2024) phân tích 936 bài từ 58 tạp chí bị hijack có kho lưu trữ mở tính đến tháng 6/2021: 618 bài (66%) chứa dấu hiệu đạo văn, trong đó 259 bài (28%) trùng lặp văn bản từ 25% trở lên — cao gấp nhiều lần mức trung bình ~18% ở xuất bản khoa học nói chung, xem thêm ngưỡng chấp nhận tại bài similarity index bao nhiêu thì bị từ chối.

Tình huống thực tế tại Việt Nam: ca xét công nhận GS/PGS năm 2021 ​

Đây là phần ít tài liệu tiếng Việt phân tích cụ thể, dù đã có ca thực tế được chính Hội đồng Giáo sư Nhà nước xử lý công khai.

Theo phân tích của TS Dương Tú (Đại học Purdue, Hoa Kỳ — người sáng lập nhóm cộng đồng liêm chính khoa học Việt Nam nhắc trong bài Retraction Watch Database) đăng trên báo Tiền Phong, đợt xét công nhận GS/PGS năm 2021, một số ứng viên vô tình công bố bài trên các tạp chí mạo danh: TURCOMAT, Psychology and Education, Multicultural Education và chính Linguistica Antverpiensia nêu trên — vì tin mình đang gửi đúng tạp chí đã có trong danh mục Scopus.

Hội đồng Giáo sư ngành Khoa học Giáo dục (theo Giáo dục Việt Nam, 23/2/2022) xác nhận ca cụ thể hơn: ứng viên mã hồ sơ P.P.T có bài công bố trên "International Journal Documentation & Research Institute" — website mạo danh bắt chước tên một tạp chí trong danh mục Scopus. Chủ tịch Hội đồng ngành khi đó, GS Nguyễn Thị Mỹ Lộc, nhận định ứng viên cố ý gửi bài vào tạp chí giả là "phi lý" vì bài dạng này không tính vào tiêu chuẩn công trình — hàm ý phần lớn trường hợp là bị lừa chứ không cố tình gian lận.

Bài học cho tác giả và tòa soạn Việt Nam: tạp chí "nghe quen" hoặc "có trong danh mục Scopus" không đủ để xác nhận website đang truy cập là thật — đặc biệt với tạp chí quốc tế ít tên tuổi tại Việt Nam, nơi tác giả khó có kênh xác minh trực tiếp với ban biên tập gốc.

Phân biệt hijacked journal, tạp chí săn mồi và chỉ số ảo ​

Ba loại rủi ro này thường bị nhầm lẫn nhưng có cơ chế lừa đảo khác nhau:

Tiêu chíHijacked/Cloned JournalTạp chí săn mồiChỉ số ảo
Bản chấtWebsite giả mạo tạp chí có thật, đánh cắp ISSN/tên/uy tínTạp chí hoàn toàn tự lập, tên gọi của chính nóĐơn vị tự phong tự tính "chỉ số ảnh hưởng" giả
ISSN/chỉ mục Scopus hiển thịThật (của tạp chí gốc bị mạo danh)Giả hoặc không cóTên chỉ số giả, không liên kết Clarivate/Scopus
Nạn nhân trực tiếpCả tác giả lẫn tạp chí gốc bị mất kiểm soát danh tínhChủ yếu là tác giảTạp chí bị gắn mác thiếu uy tín, tác giả mất tiền
Cách xác minhĐối chiếu URL chính thức, tra Retraction Watch Hijacked Journal CheckerTra DOAJ, Beall's List, Think.Check.SubmitTra Clarivate Master Journal List, Scopus Sourcelist
Độ khó nhận diệnCao — vì có "vỏ bọc" chỉ mục thậtTrung bình — dấu hiệu khá rõ (phản biện quá nhanh, spam mời)Trung bình — tên chỉ số lạ, thu phí đánh giá

Bảng so sánh ba dạng rủi ro xuất bản dễ nhầm lẫn với nhau.

Cách nhận diện tạp chí bị hijack trước khi nộp bài ​

Áp dụng quy trình xác minh sau, đặc biệt với tạp chí quốc tế bạn chưa từng gửi bài trước đó:

1. Đối chiếu tên miền với nguồn chính thức ​

Tra tên tạp chí trên Clarivate Master Journal List hoặc Scopus Sourcelist — cả hai liệt kê đúng một URL chính thức cho mỗi tạp chí. Link đang mở khác URL này dù chỉ lệch một ký tự tên miền — dừng ngay. Không tin link từ email mời chào hay kết quả tìm kiếm Google: kẻ hijack thường dùng SEO đẩy website giả lên cao hơn cả trang thật, đúng như ca SJIS nêu ở trên.

2. Tra cứu chéo trên Retraction Watch Hijacked Journal Checker ​

Công cụ miễn phí do Anna Abalkina xây dựng cùng Retraction Watch, ra mắt tháng 5/2022 với hơn 100 tạp chí. Đến cuối năm 2025 đã vượt 400 mục, tốc độ bổ sung ước tính 70–80 tạp chí mới mỗi năm. Công cụ xác định tạp chí bị hijack qua 5 dấu hiệu: kho lưu trữ trùng lặp bất thường, giao diện giống hệt nhau giữa nhiều "tạp chí" khác tên, số bài tăng đột biến trong thời gian ngắn, trích dẫn không liên quan lĩnh vực tạp chí, và phản ánh từ cộng đồng học giả qua nền tảng như Scimago.

3. Kiểm tra DOI có trỏ đúng nơi không ​

DOI thật luôn có tiền tố bắt đầu bằng 10. và khi bấm vào phải dẫn thẳng đến đúng trang bài báo (không phải trang chủ chung chung, không báo lỗi 404, không trỏ sang một bài hoàn toàn khác). Đối chiếu DOI hiển thị trên website với dữ liệu gốc trên Crossref — đây là cách xác minh độc lập, không phụ thuộc vào chính website bạn đang nghi ngờ.

4. Soi dấu hiệu bất thường trên website ​

text☐ Domain đăng ký gần đây (tra WHOIS) dù tạp chí tự nhận đã hoạt động hàng chục năm
☐ Có từ 2 website trở lên hiển thị khi tìm kiếm cùng tên tạp chí
☐ Ban biên tập không có thông tin liên hệ xác minh được (không tìm thấy hồ sơ ORCID/đại học)
☐ Thời gian phản biện được quảng cáo bất thường nhanh so với thông lệ ngành
☐ Chủ đề bài đã "xuất bản" không khớp phạm vi (aims & scope) công bố của tạp chí
☐ Gõ tên tạp chí + "hijacked"/"scam" trên công cụ tìm kiếm để xem cảnh báo cộng đồng

Sai lầm thường gặp khiến tác giả và tòa soạn Việt Nam mắc bẫy ​

  • Tin tưởng tuyệt đối vì tên tạp chí "đã có trong danh mục Scopus": ca Linguistica Antverpiensia cho thấy chỉ mục Scopus có thể bị website giả "chèn" bài trái phép — bản thân việc index không đảm bảo website đang truy cập là thật.
  • Chỉ kiểm tra một lần rồi lưu link dùng về sau: tạp chí có thể bị hijack sau khi bạn đã lưu link — luôn xác minh lại URL trước mỗi lần nộp bài mới, không dùng bookmark cũ.
  • Nhấp link trong email mời chào thay vì tự gõ tên tạp chí tìm kiếm: đây là kênh phát tán phổ biến nhất của website giả, tương tự cơ chế đã phân tích trong bài hội thảo săn mồi.
  • Tòa soạn vận hành website không xác thực domain rõ ràng, dễ bị "nhái": tạp chí Việt Nam nên đăng ký domain dài hạn, tránh để hết hạn — đúng lỗ hổng kẻ hijack đã khai thác trong ca Linguistica Antverpiensia. Vận hành trên hệ thống quản lý tạp chí có xác thực miền, DOI tập trung giúp giảm nguy cơ này so với website tự dựng rời rạc.

Nếu tạp chí của bạn bị hijack, cần làm gì? ​

Với ban biên tập phát hiện tạp chí bị nhân bản, quy trình xử lý theo kinh nghiệm thực tế các tạp chí quốc tế đã công khai gồm:

  1. Thu thập bằng chứng: chụp màn hình website giả, ghi URL, thời điểm phát hiện, danh sách bài "xuất bản" trái phép.
  2. Báo cáo đơn vị lập chỉ mục: gửi yêu cầu gỡ liên kết sai đến Scopus, Web of Science, Google Scholar — thời gian xử lý có thể kéo dài (ca SJIS mất hơn 2 tháng riêng với Scopus).
  3. Đăng ký với Retraction Watch Hijacked Journal Checker qua form cộng đồng để tạp chí bị hijack được liệt kê công khai.
  4. Thông báo trên website chính thức: đăng cảnh báo kèm URL giả, hướng dẫn tác giả nộp nhầm không thanh toán thêm phí.
  5. Cân nhắc trình báo cơ quan chức năng dù hiệu quả pháp lý xuyên biên giới còn hạn chế — vẫn tạo hồ sơ chính thức phục vụ xử lý tiếp theo.

Với tác giả nộp nhầm bài, nguyên tắc giống khi lỡ nộp tạp chí săn mồi: không đóng thêm phí, gửi yêu cầu rút bài bằng văn bản, giữ bằng chứng giao dịch để giải trình nếu bài đã dùng vào hồ sơ xét duyệt.

Câu hỏi thường gặp (FAQ) ​

Hijacked journal có ISSN thật không? Có — đây là điểm khiến nó nguy hiểm hơn tạp chí săn mồi. Kẻ giả mạo dùng đúng ISSN tạp chí gốc để tạo cảm giác đáng tin. ISSN thật không đảm bảo đúng website — cần đối chiếu URL với ISSN Portal hoặc Clarivate/Scopus.

Bài đăng trên tạp chí bị hijack có được tính điểm công trình tại Việt Nam không? Không. Ca năm 2021 do Hội đồng Giáo sư ngành Khoa học Giáo dục xử lý cho thấy bài công bố trên website mạo danh không được công nhận vào tiêu chuẩn công trình, dù ứng viên chỉ bị lừa chứ không cố ý gian lận.

Làm sao phân biệt hijacked journal với tạp chí săn mồi khi mới nhìn qua? Tạp chí săn mồi thường lộ dấu hiệu rõ (phản biện quá nhanh, spam mời chào, tên lạ). Hijacked journal tinh vi hơn vì mạo danh đúng tên và ISSN của tạp chí uy tín có thật — cách phân biệt duy nhất đáng tin là đối chiếu URL chính thức trên Clarivate/Scopus.

Vì sao Scopus/Web of Science vẫn để lọt bài từ website giả? Vì đơn vị index dựa một phần vào metadata tự động do tạp chí gửi lên; khi website giả chèn bài vào đúng hồ sơ ISSN có sẵn, hệ thống khó phân biệt ngay. Ca Linguistica Antverpiensia cho thấy quá trình gỡ bỏ kéo dài hàng tháng và lặp lại nhiều lần — đúng vấn đề "đập chuột chũi".

Có công cụ miễn phí nào để tra cứu nhanh không? Có. Retraction Watch Hijacked Journal Checker cập nhật liên tục, hiện hơn 400 tạp chí bị xác nhận hijack/nhân bản — nên tra song song với đối chiếu URL trên Clarivate/Scopus trước khi nộp bài vào tạp chí quốc tế chưa quen thuộc.

Tạp chí Việt Nam có nguy cơ bị hijack không? Về lý thuyết có, đặc biệt tạp chí ít cập nhật website hoặc để tên miền hết hạn. Tòa soạn Việt Nam nên chủ động gia hạn tên miền dài hạn, công khai rõ URL chính thức duy nhất trên hồ sơ ISSN/DOAJ để giảm rủi ro bị nhái.

Tóm tắt nội dung chính ​

  • Hijacked/cloned journal là website giả mạo tên, ISSN và danh tính của một tạp chí có thật để thu phí xử lý bài trái phép — khác predatory journal ở chỗ mượn đúng uy tín tạp chí gốc.
  • Ghi nhận có hệ thống từ 2011; giai đoạn 2011–2015 đã có 90 ca được Jalalian và Dadkhah (2015) tổng hợp.
  • Việt Nam đã có ca thực tế: ứng viên GS/PGS năm 2021 vô tình công bố trên các tạp chí bị hijack như TURCOMAT, Psychology and Education, Linguistica Antverpiensia — được HĐGSNN ngành Khoa học Giáo dục xác nhận không tính điểm công trình.
  • Nghiên cứu của Abalkina (2024) trên 936 bài từ 58 tạp chí bị hijack: 66% chứa đạo văn, 28% có độ trùng lặp trên 25%.
  • Công cụ tra cứu miễn phí: Retraction Watch Hijacked Journal Checker (hơn 400 mục, cập nhật liên tục) — nên dùng song song với đối chiếu URL trên Clarivate Master Journal List/Scopus Sourcelist trước khi nộp bài.
  • Nếu lỡ nộp nhầm: không đóng thêm phí, gửi yêu cầu rút bài bằng văn bản, lưu bằng chứng, báo cáo cho đơn vị index và cộng đồng liêm chính khoa học.

Nguồn tham khảo ​

  • CASRAI. Dictionary — "Hijacked journal", casrai.org (cập nhật 2026)
  • Clarivate. "Hijacked journals: what they are and how to avoid them", clarivate.com blog
  • Editage Insights. "Hijacked journals vs predatory journals", editage.com
  • Retraction Watch. "The Retraction Watch Hijacked Journal Checker" và trang phương pháp luận, retractionwatch.com
  • Retraction Watch. "The Retraction Watch Hijacked Journal Checker now has 400 entries", 26/12/2025
  • Retraction Watch. "The Whack-a-Mole problem: Hijacked journal still being indexed in Scopus even after discovery", 7/2/2023
  • Retraction Watch. "My journal was hijacked: an editor's experience", 3/11/2023
  • Abalkina, A. "Prevalence of plagiarism in hijacked journals: A text similarity analysis", Accountability in Research, 2024 (Taylor & Francis)
  • Jalalian, M. và Dadkhah, M. "The full story of 90 hijacked journals from August 2011 to June 2015", Geographica Pannonica, 2015
  • Báo Tiền Phong. "Công bố danh sách tạp chí lừa đảo, mạo danh", 2022 — trích dẫn phân tích của TS Dương Tú (Đại học Purdue)
  • Báo điện tử Giáo dục Việt Nam. "Không phải ứng viên biết tạp chí giả mạo mà vẫn gửi đăng, không ai dại dột thế!", 23/2/2022

Biên soạn bởi đội ngũ VOJS, Metis JSC — chuyên gia tư vấn và triển khai hệ thống quản lý tạp chí khoa học tại Việt Nam.

Bài viết liên quan ​

Cập nhật gần nhất:

Sản phẩm của Công ty Cổ phần Metis.

Copyright © 2020-PRESENT Metis., Jsc