Nhuận bút, thù lao tác giả - phản biện - biên tập tạp chí khoa học: Quy định và thực tiễn Việt Nam ​

Nhuận bút là khoản tiền trả cho tác giả có bài đăng, áp dụng theo Nghị định 18/2014/NĐ-CP về chế độ nhuận bút trong lĩnh vực báo chí, xuất bản — văn bản này bao trùm cả tạp chí khoa học vì tạp chí hoạt động theo Luật Báo chí. Thù lao là khoản trả cho người tham gia công đoạn xuất bản như phản biện viên, biên tập viên, nhưng riêng thù lao phản biện bài báo tạp chí hiện chưa có văn bản pháp luật riêng quy định mức — mỗi tạp chí tự đặt trong quy chế chi tiêu nội bộ.

Cập nhật: tháng 8/2026 — Biên soạn bởi đội ngũ VOJS, Metis JSC

Nhuận bút và thù lao tạp chí khoa học khác nhau thế nào? ​

Nhuận bút là khoản chi trả riêng cho tác giả — người sáng tạo nội dung bài báo, gắn với quyền tác giả. Thù lao là khoản chi trả cho người tham gia hoạt động phục vụ ra đời tác phẩm nhưng không phải tác giả: phản biện viên, biên tập viên, thư ký tòa soạn.

Theo Điều 3 Nghị định 18/2014/NĐ-CP, quỹ nhuận bút hằng năm của một cơ quan báo chí gồm ba phần: tổng nhuận bút phải trả cho các kỳ xuất bản trong năm, nhuận bút tăng thêm để khuyến khích sáng tạo, và thù lao. Thù lao nằm trong cùng một quỹ với nhuận bút nhưng là khoản mục tách biệt, có đối tượng nhận khác nhau.

Theo Nghị định 18/2014/NĐ-CP, quỹ nhuận bút "dùng để trả nhuận bút cho tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả có tác phẩm được sử dụng; trả thù lao cho người thực hiện các công việc liên quan; tổ chức các hoạt động khuyến khích sáng tạo tác phẩm; không được sử dụng vào mục đích khác."

Với tạp chí khoa học: bài được duyệt đăng — tác giả có quyền nhận nhuận bút theo quy chế của tạp chí (nếu có quỹ); phản biện viên góp ý bản thảo — nhận thù lao phản biện; biên tập viên xử lý quy trình — có thể nhận thù lao ngoài lương chính nếu tạp chí có cơ chế riêng. Ba dòng tiền này không bắt buộc tồn tại đồng thời.

Nghị định 18/2014/NĐ-CP có áp dụng cho tạp chí khoa học không? ​

Có. Nghị định 18/2014/NĐ-CP ban hành ngày 14/3/2014, có hiệu lực từ 1/6/2014, thay thế các chương liên quan của Nghị định 61/2002/NĐ-CP, phạm vi điều chỉnh bao gồm cơ quan báo chí nói chung — tạp chí là một loại hình báo chí theo Luật Báo chí 2016, cùng nhóm với báo in, báo điện tử, báo nói, báo hình. Một tạp chí khoa học đã có giấy phép hoạt động báo chí điện tử theo đúng quy định thì đương nhiên nằm trong phạm vi áp dụng — không cần văn bản riêng cho khối tạp chí khoa học.

Nghị định quy định cách tính nhuận bút theo hệ số, một đơn vị hệ số nhuận bút bằng 10% mức lương cơ sở áp dụng cho cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang. Cơ quan báo chí chủ quản (trường đại học, viện nghiên cứu, hội khoa học) tự xây dựng bảng hệ số cụ thể cho từng loại bài trong quy chế chi trả riêng, miễn không vượt trần cho phép.

Trong thực tế, phần lớn tạp chí khoa học thuộc trường đại học và viện nghiên cứu tại Việt Nam không xây dựng quỹ nhuận bút riêng theo cơ chế trên mà xử lý nhuận bút tác giả gộp chung vào chính sách khen thưởng công bố khoa học của đơn vị chủ quản — đây là khoảng cách giữa văn bản và cách vận hành thực tế mà tác giả gửi bài ít khi được giải thích rõ.

Ai được nhận nhuận bút, ai nhận thù lao trong quy trình xuất bản? ​

Bảng dưới đây tổng hợp các đối tượng tham gia quy trình xuất bản và cơ sở pháp lý áp dụng cho từng khoản chi.

Đối tượngLoại khoản chiCăn cứ pháp lýGhi chú thực tế
Tác giả bài báoNhuận bútNghị định 18/2014/NĐ-CPNhiều tạp chí VN gộp vào chính sách thưởng công bố của trường/viện thay vì trả riêng
Phản biện viên (Peer Reviewer)Thù lao phản biệnKhông có văn bản riêng — tạp chí tự quy địnhMức chi khác nhau rất lớn giữa các tạp chí, phụ thuộc quy chế chi tiêu nội bộ
Biên tập viên chuyên mụcThù lao biên tập / phụ cấp kiêm nhiệmQuy chế chi tiêu nội bộ đơn vị, dựa trên Nghị định 60/2021/NĐ-CP nếu là đơn vị tự chủThường tính theo số bài xử lý hoặc phụ cấp cố định hằng tháng
Thư ký tòa soạn, copyeditorThù lao / lương kiêm nhiệmHợp đồng lao động hoặc quy chế nội bộÍt khi tách bạch với lương chính nếu là nhân sự cơ hữu
Chuyên gia hội đồng biên tập danh dựThù lao (nếu có)Quy chế nội bộ, thường không bắt buộcPhần lớn tạp chí VN không chi trả, coi là vinh danh học thuật

Quy trình xử lý một bài báo qua nhiều vai trò khác nhau, mỗi vai trò có thể áp dụng cơ sở chi trả riêng — muốn hiểu rõ ai làm gì trong toàn bộ chuỗi, xem thêm Biên tập là gì? Quy trình và công việc biên tập tạp chí khoa học.

Thù lao phản biện bài báo: khoảng trống pháp lý và cách các tạp chí Việt Nam xử lý ​

Khác với nhuận bút tác giả có Nghị định 18/2014/NĐ-CP làm căn cứ, thù lao phản biện bài báo tạp chí khoa học tại Việt Nam hiện không có văn bản pháp luật riêng quy định mức chi. Dễ nhầm với một văn bản khác phạm vi: Thông tư 03/2023/TT-BTC của Bộ Tài chính (ban hành 10/1/2023, hiệu lực 26/2/2023) quy định kinh phí ngân sách nhà nước cho nhiệm vụ khoa học và công nghệ (đề tài, dự án nghiên cứu) — không phải cho phản biện bài báo tạp chí.

Thông tư này quy định mức thù lao chủ nhiệm nhiệm vụ KHCN cấp quốc gia tối đa 40 triệu đồng/người/tháng, các vị trí khác tối đa 0,8 lần mức đó — nhưng đây là khung áp dụng cho hội đồng tư vấn xác định, tuyển chọn, nghiệm thu nhiệm vụ nghiên cứu, khác hoàn toàn với phản biện một bài báo cụ thể gửi đến tòa soạn.

Vì thiếu khung pháp lý riêng, mức thù lao phản biện bài báo tại tạp chí Việt Nam dao động rất rộng tùy nguồn lực từng tòa soạn:

  • Nhiều tạp chí thuộc trường đại học công lập không chi trả thù lao phản biện bằng tiền mặt, thay vào đó ghi nhận số giờ/công phản biện vào định mức giờ nghiên cứu khoa học của giảng viên — gần giống cách kỷ yếu hội thảo khoa học được tính giờ NCKH.
  • Một số tạp chí có nguồn thu từ APC hoặc tài trợ thể chế trả mức tượng trưng mỗi lượt phản biện, lấy từ khoản chi phí dịch vụ bên thứ ba trong ngân sách vận hành tạp chí.
  • Tạp chí quốc tế lớn phần lớn cũng không trả tiền phản biện — theo Publons Reviewer Survey (2023), tỷ lệ chấp nhận lời mời phản biện toàn cầu chỉ khoảng 40–50%, động lực chính của phản biện viên là ghi nhận học thuật, không phải thu nhập.

Việc thiếu khung pháp lý riêng khiến ban biên tập tạp chí mới thành lập thường lúng túng khi xây dựng dự toán — chi tiết cách tính chi phí này nằm trong chi phí vận hành tạp chí khoa học, trong đó chi phí nhân sự (bao gồm thù lao phản biện, biên tập) chiếm 60–70% tổng chi phí vận hành theo Publishers Association (2024).

Cơ sở nào để tạp chí tự quyết mức thù lao, và tiền lấy từ đâu? ​

Với tạp chí thuộc đơn vị sự nghiệp công lập áp dụng cơ chế tự chủ tài chính, cơ sở pháp lý để tự quyết mức thù lao nằm ở Nghị định 60/2021/NĐ-CP ngày 21/6/2021, được sửa đổi bổ sung bởi Nghị định 111/2025/NĐ-CP ngày 22/5/2025. Đơn vị được quyền xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ, quy định mức chi cho hoạt động biên tập, xuất bản, miễn phù hợp nguồn thu hợp pháp và không vượt trần các khoản do Nhà nước quy định như nhuận bút theo Nghị định 18/2014/NĐ-CP.

Theo Nghị định 60/2021/NĐ-CP, đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm chi thường xuyên được quyết định mức chi cho các hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ trong quy chế chi tiêu nội bộ, phù hợp với nguồn tài chính của đơn vị.

Đây là lý do mức thù lao phản biện, biên tập chênh lệch lớn giữa các tạp chí: đơn vị tự chủ có nguồn thu (APC, tài trợ) có dư địa quy định mức cao hơn, còn tạp chí phụ thuộc ngân sách cấp phát thường giữ mức tối thiểu hoặc bằng 0. Với tạp chí không thu APC, nguồn chi chủ yếu đến từ ngân sách chi thường xuyên của cơ quan chủ quản dành cho hoạt động khoa học công nghệ — khoản này thường gộp vào lương, phụ cấp của nhân sự cơ hữu thay vì tách riêng. Với tạp chí có thu APC, một phần trong mức 500.000–3.000.000 VNĐ/bài (DOAJ, 2024) — mức phổ biến tại Việt Nam — được phân bổ cho thù lao phản biện và biên tập kỹ thuật.

Khi xây dựng quy chế, ban biên tập nên đối chiếu ba nguồn: trần nhuận bút theo Nghị định 18/2014/NĐ-CP cho tác giả, dư địa tự quyết theo Nghị định 60/2021/NĐ-CP cho thù lao, và khả năng chi trả thực tế dựa trên mô hình tài chính đang áp dụng — tài trợ thể chế, APC hay mô hình lai. Việc tách bạch rõ dòng tiền còn là cơ sở giải trình khi Scopus, DOAJ hoặc cơ quan quản lý báo chí kiểm tra tính minh bạch tài chính của tạp chí.

Quy trình 5 bước xây dựng quy chế chi trả nhuận bút, thù lao cho tạp chí mới ​

Với tạp chí chưa có quy chế chi trả chính thức, trình tự thường được áp dụng:

  1. Rà soát cơ sở pháp lý: xác định tạp chí đã có giấy phép hoạt động báo chí (áp dụng Nghị định 18/2014/NĐ-CP cho nhuận bút) và cơ chế tài chính của đơn vị chủ quản (tự chủ toàn phần, một phần hay ngân sách cấp phát) theo Nghị định 60/2021/NĐ-CP.
  2. Xác định nguồn quỹ: trích từ nguồn thu hợp pháp nào — ngân sách nhà nước cấp, nguồn thu sự nghiệp, hay APC. Không dùng nguồn chưa xác định rõ tính chất.
  3. Xây dựng bảng hệ số/mức chi: riêng cho từng loại bài, từng vai trò (tác giả, phản biện, biên tập), phân biệt rõ nhuận bút và thù lao theo Điều 3 Nghị định 18/2014/NĐ-CP.
  4. Trình cấp có thẩm quyền phê duyệt: quy chế phải được Hội đồng trường/Ban giám đốc viện phê duyệt, công khai với tác giả và phản biện viên ngay từ khi mời phản biện.
  5. Rà soát định kỳ: cập nhật mức chi theo biến động mức lương cơ sở và tình hình nguồn thu thực tế hằng năm.

Sai lầm thường gặp khi tạp chí Việt Nam xử lý nhuận bút, thù lao ​

Một số lỗi lặp lại nhiều lần ở các tạp chí đang chuẩn hóa quy trình tài chính:

  • Nhầm nhuận bút và thù lao là một khoản duy nhất: ghi "chi nhuận bút cho phản biện viên" trong chứng từ — sai bản chất pháp lý vì phản biện viên không phải tác giả, khoản chi cho họ phải gọi là thù lao.
  • Không công khai mức thù lao phản biện trước khi mời: phản biện viên nhận lời mà không biết có được chi trả hay không — nên công khai ngay trong thư mời phản biện.
  • Không tách bạch quỹ nhuận bút với ngân sách chi thường xuyên khác: khi thanh kiểm tra tài chính không chứng minh được mục đích sử dụng đúng quy định "không sử dụng vào mục đích khác" của Nghị định 18/2014/NĐ-CP.
  • Áp dụng mức chi cố định nhiều năm không điều chỉnh: trong khi mức lương cơ sở đã thay đổi, khiến hệ số nhuận bút quy đổi ra tiền không còn đúng với văn bản gốc.

Câu hỏi thường gặp về nhuận bút, thù lao tạp chí khoa học ​

Tạp chí khoa học Việt Nam có bắt buộc trả nhuận bút cho tác giả không? ​

Không có quy định bắt buộc tạp chí phải trả nhuận bút bằng tiền cho tác giả. Nghị định 18/2014/NĐ-CP quy định cách tính nếu tạp chí có chi trả, nhưng không ép buộc mọi tạp chí phải lập quỹ nhuận bút. Nhiều tạp chí khoa học Việt Nam không trả nhuận bút trực tiếp mà xử lý qua chính sách khen thưởng công bố của đơn vị chủ quản.

Phản biện viên tạp chí khoa học Việt Nam có được trả tiền không? ​

Tùy tạp chí. Không có văn bản pháp luật riêng bắt buộc trả thù lao phản biện bài báo, khác với thù lao chuyên gia hội đồng nhiệm vụ KHCN theo Thông tư 03/2023/TT-BTC. Nhiều tạp chí quy đổi công phản biện thành giờ nghiên cứu khoa học thay vì trả tiền mặt, một số khác chi mức tượng trưng từ nguồn APC hoặc tài trợ thể chế.

Biên tập viên tạp chí khoa học có được tính thù lao riêng ngoài lương không? ​

Có thể, nếu tạp chí xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ quy định rõ khoản này, dựa trên cơ chế tự chủ tài chính theo Nghị định 60/2021/NĐ-CP. Với nhân sự cơ hữu của trường/viện kiêm nhiệm công tác biên tập, khoản này thường là phụ cấp kiêm nhiệm chứ không tách hẳn thành khoản độc lập.

Tạp chí không thu APC thì lấy đâu tiền trả nhuận bút, thù lao? ​

Chủ yếu từ ngân sách chi thường xuyên của cơ quan chủ quản dành cho hoạt động khoa học công nghệ hoặc xuất bản. Đây là lý do nhiều tạp chí không thu APC vẫn duy trì được hoạt động nhưng thường không có khoản chi riêng cho nhuận bút, thù lao — chi phí này được gộp vào lương, phụ cấp của nhân sự cơ hữu.

Không trả nhuận bút, thù lao đúng quy định thì tạp chí có bị xử phạt không? ​

Nếu tạp chí có lập quỹ nhuận bút nhưng sử dụng sai mục đích theo Nghị định 18/2014/NĐ-CP (ví dụ chi vào việc không liên quan đến nhuận bút, thù lao, khuyến khích sáng tạo), đây có thể là vi phạm bị xử lý theo quy định quản lý tài chính và báo chí. Việc không trả nhuận bút cho tác giả không tự động bị xử phạt vì luật không bắt buộc phải trả, nhưng cần công khai rõ trong quy chế của tạp chí để tránh tranh chấp với tác giả.

Mức hệ số nhuận bút theo Nghị định 18/2014/NĐ-CP hiện còn phù hợp không? ​

Về nguyên tắc còn hiệu lực vì chưa có văn bản thay thế, nhưng giá trị một đơn vị hệ số (10% mức lương cơ sở) biến động theo lần điều chỉnh mức lương cơ sở của Nhà nước. Tạp chí cần cập nhật lại số tiền quy đổi thực tế mỗi khi mức lương cơ sở thay đổi, không dùng con số tiền mặt cố định từ nhiều năm trước.

VOJS có hỗ trợ quản lý chi trả nhuận bút, thù lao cho tạp chí không? ​

VOJS tập trung vào số hóa quy trình biên tập, phản biện và xuất bản — bao gồm việc ghi nhận lịch sử phản biện, số bài xử lý của từng biên tập viên để làm căn cứ tính thù lao theo quy chế nội bộ của từng tạp chí, chứ không thay thế quy chế tài chính riêng mà mỗi đơn vị chủ quản phải tự ban hành. Liên hệ để được tư vấn triển khai.

Tóm tắt ​

  • Nhuận bút trả cho tác giả, áp dụng Nghị định 18/2014/NĐ-CP; thù lao trả cho phản biện viên, biên tập viên — hai khái niệm khác nhau về đối tượng và căn cứ pháp lý.
  • Tạp chí khoa học nằm trong phạm vi điều chỉnh của Nghị định 18/2014/NĐ-CP vì hoạt động theo Luật Báo chí, nhưng không bắt buộc phải lập quỹ nhuận bút.
  • Chưa có văn bản riêng quy định thù lao phản biện bài báo tạp chí — khác với Thông tư 03/2023/TT-BTC chỉ áp dụng cho nhiệm vụ khoa học công nghệ (đề tài, dự án).
  • Tạp chí tự chủ tài chính có quyền tự quyết mức thù lao trong quy chế chi tiêu nội bộ theo Nghị định 60/2021/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 111/2025/NĐ-CP).
  • Chi phí nhân sự (gồm nhuận bút, thù lao) chiếm 60–70% chi phí vận hành tạp chí theo Publishers Association (2024) — cần tách bạch rõ dòng tiền để minh bạch tài chính.

Nguồn tham khảo: Nghị định 18/2014/NĐ-CP (Chính phủ, 2014), Nghị định 60/2021/NĐ-CP và Nghị định 111/2025/NĐ-CP (Chính phủ, 2021, 2025), Thông tư 03/2023/TT-BTC (Bộ Tài chính, 2023), Publishers Association Annual Report (2024), Directory of Open Access Journals — DOAJ Statistics (2024), Publons Reviewer Survey (2023).

Biên soạn bởi đội ngũ VOJS — Metis JSC.

Bài viết liên quan ​

Cập nhật gần nhất:

Sản phẩm của Công ty Cổ phần Metis.

Copyright © 2020-PRESENT Metis., Jsc